بهو هیوایه!
بۆ نووسینی ئهم وتاره، کهڵکم لهو سهرچاوانهی خوارهوه وهرگرتووه:
- کورته مێژووی جاز و بلۆس. گۆڤاری کۆمار ژ. 11و12 ساڵی 1992.
- کوردستانی ئیمڕۆ، ژ. 2، ساڵی 2000.
(2007/12/18 - 10:30) - 
ستۆکهۆڵم،10/12/2007 ڕهوتی گۆڕان و گهشهسهندنی کۆمهڵایهتی به هیچ هێزێک بهری ناگیرێ. مۆسیقاش وهک بابهتێکی بهرههمی ژیانی کۆمهڵایهتی، ڕهوتی گۆڕان و گهشه کردنی بهردهوامی خۆی دهبینێ و لهگهڵ ئهوهی که خۆی بهرههم و ئاوێنهی ژیانی مرۆڤه، گهلێک جاریش له ئاڵ وگۆڕ و گهشهی مێژوویی و کۆمهڵایهتیدا دهورێکی کاریگهر و بهردهوامی بووه و ههیه. بۆ وێنه له سهردهمی پێوهندی کوێلهتیدا(کۆیلهداریدا)، کوێلهدارهکان دهستیان دایه بهربهستکردنی مووزیک و گۆرانی کوێلهکان که ناوی بلۆسBlues بوو، چوونکه پێیان وابوو ئهمه دهبێته هۆی بهرپابوونی شۆڕش و ڕاپهڕین، که بێگومان ههرواش بوو. ئێستاش دهبینین که وڵاتانی دیکتاتۆر و سهرهڕۆ بهردهوام پێشی ئهو جۆره مۆسیقایانه دهگرن یان خود به جۆرێک کونترۆڵی دهکهن، چوونکه مۆسیقای پێشکهوتوو یان مۆسیقای میللهتانی ژێر دهسهڵاتی خۆیان به مهترسییهکی گهوره بۆ سهر دهسهڵات و بهرژوهندی خۆیان دهزانن. له کاتی سهرههڵدان و داهێنانی رۆک و پۆپ دا، دهسهڵاتدارانی کلیسا کهوتنه دژایهتی و ململانی کردنی ئهو شێوازه گۆرانی و مۆسیقایانه و رایانگهیاند؛ جگه مۆسیقای کلیسا، نابێ هیچ چهشنه مۆسیقایهکی تر بێته ئاراوه. ئهوهش له بیر نهکهین که لهم سهردهمه که به سهردهمی مودێڕنیته ناسراوه، کۆماری ئیسلامی ئێران نهک ئێستا بهڵکوو له ماوهی نزیکهی سی ساڵ دهسهڵاتداریهتی کۆنهپهرستانهی خۆیدا ههر دهم تێکۆشاوه به هێنانهوهی بهڵگهی ئایینی پێشی مۆسیقا و گۆرانی بگرێ. چوونکه مۆسیقا و گۆرانی به کارێکی خیلافی دینی ئیسلام له قهڵهم داوه، بهڵام نهیتوانیوه پێش بهم ڕهوته فهرههنگییه بگرێ.هۆی دواکهوتنی مۆسیقای کوردی له پلهی یهکهمدا دهگهڕێتهوه بۆ داگیر کردنی کوردستان له لایهن داگیرکهرانهوه، که له ئاکامی ئهو داگیرکارییهدا مرۆڤی کورد له مافه نهتهوایهتی و کولتووییهکانی بێبهش کراوه. رهوتی گهشهکردنی هونهر بهنده به گهشهسهندنی کۆمهڵ له باری ئابووری – سیاسی – کۆمهڵایهتی و کولتوورییهوه. زۆرداران و داگیرکهران نهیانهێشتووه کۆمهڵی کوردهواری به قۆناغی ڕاستهقینهی خۆیدا بڕوا و پێوهندییهکانی ئابووری و کۆمهڵایهتی تێپهڕێنێ. دووههمین چهکی شوڤینیستانهی داگیرکهران داسپاندنی کولتووری خۆیان بووه به سهر فهرههنگ و تۆرهی کوردیدا. که لهو سۆنگهیهدا تا بۆیان لواوه، له سهر خهرمانی فهرههنگی نهتهوهی کورد و نهتهوهکانی دیکه، مۆسیقا و تۆرهی خۆیان زهنگین و به بهربهست کردنی کولتووری کوردهواری و رووتاندنهوهی ئهو گهله، ماڵی خۆیان رهنگین کردووه. سێههمین چهکی کوشهنده که داگیرکهران ههردهم دژی نهتهوهبندهستهکان کهڵکیان لێوهرگرتووه، ئایین به گشتی و ئایینی ئیسلام به تایبهتی بووه. ئهو پیلانهی داگیرکهران که له سهر بنهمایهکی دواکهوتووانه داڕێژراوه، چ له سهردهمی دامهزران و هاتنه مهیدانی ئایینی ئیسلام بووبێ یان خود دوای ئهو قۆناغه، واته له سهردهمی ئێمپراتۆری ئیسلامی سهفهوی و عوسمانی دا، ههتا ههنووکه داگیرکهران له سهرحیسابی نهتهوه بندهستهکان به گشتی و کورد به تایبهتی، بۆ خۆ دهوڵهمهندکردن له هیچ داگیرکاری و تاڵان کردنێک نهسڵهمینهتهوه. ئهوهتا کورد له بهرامبهر ئهو هێرشه ناڕهوایهدا، به درێژایی ئهو مێژووه خوێناوییه، بۆ پاراستنی ئهدهب و مووزیک و گۆرانی میللی و فۆلکلۆری خۆی، سهدان ههزار مرۆڤی کردۆته قوربانی. ئهوانهی لهو پێناوهدا مهنسوور ئاسا چوونه بن پهتی سێداره، کهم نین. من نامهوێ لهم بارهیهوه لهوه زیاتر بدوێم، چوونکه ئهرکێکی ئێجگار گرینگه و دهیهڵمهوه بۆ شارهزایانی مووزیک و گۆرانی کوردیی. من مهبهستم لهم پێشهکییه ئهوه نهبوو که لێکۆڵینهوهیهکی چڕوپڕ له سهر هونهری مۆسیقا و گۆرانی و کولتووری کوردی بنووسم، بهڵکوو ویستم وێڕای ئهو ئاماژه کورته له مهڕ هونهری گۆرانی کوردی، له سهر بهرههمی نوێی پێشمهرگه و هونهرمهندی گهلهکهمان بهڕێز کاک قادر ئهلیاسی نهختێ بدوێم.کوردستان بهگشتی و ڕۆژههڵاتی کوردستان به تایبهتی له باری فهرههنگی و هونهرییهوه زۆر دهوڵهمهنده. هونهر له ڕۆژههڵاتی کوردستاندا نرخ و بایهخێکی تایبهتی ههیه. کوردستان به کهش و ههوا و، چیای سهربهرز و سروشتی دڵڕفێنی، زۆر هونهرمهند و کهسایهتی جۆراوجۆری له باوهشی خۆیدا پهروهرده کردووه که بوونهته مایهی شانازی گهلی کورد. بۆ نموونه هونهرمهندانی وهکوو سهید عهلی ئهسغهری کوردستانی، حهسهن زیرهک، مریهم خان، محهممهدی ماملێ، مهزههری خالهقی، فهتانهی وهلیدی، محهمهدعارفی جهزیری، ڕهسوڵی نادری، شاهڕوخ، فهیزنژاد، ناسری ڕهزازی، نهجمهی غوڵامی، ئیسماعیل مهسقهتی، لوڕنژاد، شههاب جهزائیری، یهدوڵڵا ڕهحمانی و ئیسماعیلی سابوور، تا دهگاته هونهرمهندانی ئهم سهردهمه. هونهرمهند قادر ئهلیاسی له قۆناغێکدا له سهنگهری بهرگری و خهباتی نهتهوایهتی گهلهکهماندا پێشمهرگه بووه. لهو قۆناغهدا هونهرمهند به رواڵهت له هونهر دابڕاوه، بهڵام به کردهوه توانیویهتی زیاتر خۆی و شیعر و گهلهکهی بناسێ، به جۆرێک ههر که له تاراوگهدا دهرفهتی بۆ دهڕهخسێ، روو دهکاته دنیای پاک و بێگهردی هونهری گۆرانی و به زمان و دهنگه خۆشهکهی دهرد و خهمی گهل و کوردستانهکهی دێنێته سهر زمان. واته ژیانی سیاسی و کۆمهڵایهتی و هونهری ئهم هونهرمهندهمان پڕه له کارهسات. چیرۆکێکی ئهوهنده دوور و درێژه که پێویستی به کاتی زۆره و شیکردنهوهی پتر ههڵدهگرێ.وهک له سهرهتاوه ئاماژهم پێی کرد، مهبهستی من له نووسینی ئهم دێڕانه، دوان له سهر ئهو بهرههمه نوێیهی هونهرمهند قادر ئهلیاسی یه که له مانگی دیسامبری 2007 دا کهوته بهر دهستی گوێگران و هۆگرانی گۆرانی و مۆسیقا. ئهم سی دیCD نوێیه، ناوی (میلکان)ه. هونهرمهند زۆر هۆگری ئاو و خاکه پیرۆزهکهی کوردستانه. میلکان له زاراوهی کوردی خوار واته کرماشانی و فهیلی(گۆرانی)دا به واتای زێد، ههوار، نیشتمان و شوێن و ماوا لێکدهدرێتهوه.ئهم بهرههمه له یازده تراکت که سێ تراکتی مقامه و 8 ی دیکهی بهستهیه، پێکهاتووه. سهرجهم مۆسیقای ئهم گۆرانیانه زۆر جوان و ڕیک و پێک و سهرنجڕاکێشن و مرۆڤ بهتهواوی چێژیان لێوهردهگرێ. ههرچهند من پسپۆڕی ئهو بواره نیم، بهڵام که گوێ بۆ مۆسیقای گۆرانیهکان ڕادهگرم، ههست دهکهم مۆسیقارهکان به کهرهستهکانیان به کۆڕ له تهنیشتم دان و مۆسیقا دهژهنن، به جۆرێک دهمبهنه نێو جیهانی مووزیک و لهگهڵیدا ئاوێته دهبم. گهرچی نابێ برایانی گهردی و بهتایبهت بهڕێز سمکۆ له بیر کهین که مۆسیقای ئهم سی دیییه، بهڕێزیان دابهشی کردووهو ژهندوویانه و جێی دهست و پهنجهیان پێوه دیاره. هیوای سهرکهوتن بۆ گهردی میدیا دهخوازین. میلکانگۆرانی یهکهم ناوی زهمانهیه و به زاراوهی کهڵهوڕییه که کاک قادر بۆ خۆی ئاوازی بۆ داناوه. ئهم گۆرانییه گلهیی و گازهنده دهکا له ژیانی خهڵکانی ژێر دهسهڵاتی ڕژیمه ستهمگهرهکانی داگیرکهری کوردستان که سۆزێکی تایبهتی تێدایه و هونهرمهند زۆر شارهزایانه دهیخوێنێ و به گۆرانی کێشهکان دهخاته بهردهم خهڵک. گۆرانی دووههم ناوی مینایه. ههڵبهستی ئهم گۆرانییه، هونهرمهند بۆ خۆی هۆنیویهتهوه و به به زاراوهی کهڵهوڕییه. دهتوانین بڵێین ئهم گۆرانیهش، گۆرانیهکی ئهڤیندارییه و وهسفی کیژانی کهڵهوڕ و کرماشان بهگشتی دهکا و تێکهڵاوێکه له جوانی سروشتی ناوچهی کرماشان و جوان خاسانی ئهو دهڤهره. شێوهی وتنی ئهم گۆرانییهش تایبهتییه و کهسێک بیههوێ ئهم گۆرانییه بخوێنێ دهبێ شارهزای زاراوهی کهڵهوڕیی بێ و دهسهڵاتی بهسهر زاراوهکهدا ههبێ. لێرهشدا هونهرمهند شارهزاییانه و سهرکهوتووانه به دهنگه خۆشهکهی خوێندوویهتی. ئاوازی ئهم گۆرانییه هیی ئیسماعیل خانی مهسقهتی، گۆرانیبێژی به ناوبانگی شاری کرماشانه. خهوێ ناوی تراکتی سێههمه که مقامێکی زۆر خۆش و بهسۆزه و ههڵبهستی هونهرمهند خۆیهتی. هونهرمهند لهم دووره وڵاته و لهم غوربهتهدا خهون دهبینێ و دهچێتهوه بۆ بهمۆ و هاوڕێی پێشمهرگهی خۆی دهکهوێتهوه بیری که دهورانێک پێکهوه پێشمهرگه بوون. به کورتی یادێک له شۆڕشی کۆن و سهردهمی بهگزادهکانی جوانڕۆ که دژی ژیمی حهمه ڕهزا ڕاپهڕیوون، دهکاتهوه. پهیامی ئهم مقامه گرێدانی شۆڕشی کۆن لهگهڵ شۆڕشی نوێ یه. ئهوهش بڵێم که هونهرمهند له بواری مقام خوێندندا دهستێکی باڵای ههیه و به خوێندنی ئهم مقامهش ههستی ههموو مرۆڤێکی کورد که گوێ بیستی ئهم مقامه دهبن، دهبزوێنێ. پاش مقامهکه تراکتی چوارهم به دوایدا دێ که ناوی جوانڕۆیه و ئاواز و ههڵبهستی کاک قادرخۆییهتی. ئهمهش ههر یادێک له جوانڕۆیه به جۆگرافیا و دهوروبهریهوه. شارهزایانه کێو و دهشت و دۆڵ و گوندی ناوچهکه به گۆرانی دهکاته سهر و خۆڕاگری خهڵکی جوانڕۆ دژی رژیمی داگیرکهر دهخاته ڕوو. تراکتی پێنجهمیش ناوی خانمی یه و ئاوازی فۆلکلۆر و ههلبهستهکهشی هی هونهرمهند خۆیهتی. هونهرمهند به زانیارییهوه شارهکانی ههر چوار پارچهی کوردستان به پێی جوگرافی ههڵدهدا و بهیهکهوه گرێیان دهدا. پهیامی ئهم گۆرانیهش ئهوهیه که کوردستان یهکه و به پێچهوانهی مهرامی گڵاوی داگیرکهران، جیاوازییهک له نێوانیاندا نیه.تراکتی شهشهمیش مقامێکه به زاراوهی کرماشانی یان کهڵهوڕیی و ههڵبهستی کاک قادر خۆیهتی. هونهرمهند لێرهدا باسی کێشه و گرفتی شاری کرماشان دهکا و ئاماژه بهوه دهکا ههر کاتێک زیندانی دێزڵئاباد بوو به کتێبخانه، ئهو کاته حهقمه بڵێم کرماشان میلکانی منه. پهیامی ئهم مقامهش ڕوون و ئاشکرایه که کرماشان شارێکی ڕهسهنی کورده، بهڵام رژیمی ئیسلامی زۆر کێشه دهخولقێنێ و له جێگای پهرهپێدانی رۆشنبیری بهندیخانهی ئاوهدان کردۆتهوه و هتد... پاش مقامهکهش تراکتی حهوتم دێ که ناوی کرماشانه و ئاواز و ههڵبهستی هونهرمهند خۆییهتی. لێرهشدا کاک قادر وهسفی کرماشان دهکا لهگهڵ شار و شارۆچکه و کهژ و چیاکانی و باری مێژوویی له سهردهمی ماد و ساسانیهکانهوه دهدا به گوێی گوێگران و هۆگرانی گۆرانی و مۆسیقادا. لێرهشدا به زاراوهی کهڵهوڕیی ئهم گۆرانییه دهخوێنێ و سۆز و چریکهی تایبهتی تێدا دهبیسترێ.تراکتی ههشتهمیش ناوی شیرینه و شیلانه که ئاوازی فۆلکلۆره و ههڵبهستهکهشی هی مامۆستای پایهبهرز مهولهوی تاوهگۆزییه. ئهم گۆرانیهش ههورامییه و باسی دڵداری و وهسفی سروشت دهکا. تراکتی نۆههمیش ناوی مانگهشهو ه. ئهو گۆرانییه باسی دڵدارێکی دڵبریندار دهکا و له دووریی ئهڤیندارهکهی پهنا دهباته بهر تریفهی مانگهشهو و له گهڵ ئهودا دهکهوێته راز و نیاز. هۆنهری ئهم گۆرانییه، یاسین ئێراندۆست ناسراو به ئارامه. ئارام به ناکامی و جوانهمهرگی سهری نایهوه. رهنگه له دهرفهتێکدا سهر له بهری ئهم چیرۆکهمان زیاتر بۆ روون بێتهوه.تراکتی دهیهمیش ناوی قهسر مهگرییه، ههڵبهستی ئهم گۆرانییهش هی هونهرمهند خۆیهتی. پهیامی قهسر مهگریهش ڕوونه که مهبهستی هونهرمهند ڕۆژههڵاتی کوردستانه که لهژێردهستی داگیرکهردا دهناڵێنێ. ئهو به ئاماژه به خانهقین، روو دهکاته قهسر و رۆژههڵاتی کوردستان به گشتی و دڵنیایان دهکاتهوه که ڕۆژێک دێ ئهوانیش وهک باشووری کوردستان ڕزگار دهبن. لهو گۆرانییهدا هونهرمهند وێڕای ئاماژه به خهباتی خوشک و براکانیان له خانهقین و شارهکانی تری باشوری کوردستان دژی داگیرکهری بهغدا، هانی خهڵک دهدا دژی زڵم و زۆری داگیرکهرانی تاران راوهستن، چوونکه رۆژی رزگاری نزیکه. پاش ئهم گۆرانییهش تراکتی یازدهههم دهست پێی دهکا که ناوی خانهقینه. هونهرمهند لهم گۆرانییهدا باسی جوغرافیای خانهقین و پێکهاتهی ئهو شاره دهکا. ههستێکی نهتهوهیی و ڕهسهنایهتیهکی واڵا لهم گۆرانییهدا بهرگوێ دهکهوێ. به ناوهێنانی خانهقین که شارێکی کوردییه، سۆزێکی پاک و بانگێکی رهوا دهبیسرێ. ئهم گۆرانییهش یهکێک لهو شاکارانهیه که ههرگیز له بیر ناچێتهوه و له خانهی هونهری گۆرانی کوردیدا بۆ مێژوو دهمێنێتهوه. به کورتی زمانی ئهم گۆرانیانه زمانێکی پاڕاو و خاوێنه و مرۆڤ به چاکی له ههمووی بێ کێشه و گرێ و گۆڵ تێدهگا. ئهوندهی ماوهتهوه که پێکهوه دهستخۆشانه له هونهرمهند کاک قادر ئهلیاسی بکهین و چاوهڕوان بین بهرههمی نوێتر و خۆشتر و چاکترمان بۆ بهرههم بێنێ.
کۆمینتهکان {1}
(2007/12/10 - 18:46) -
ناوبراو دهگرن. پاش گرتنی چێ سهربازهکانی ئێمه ناوبراو بۆ قوتابخانهی چکۆلهیهک له گوندی هیلاگورا دهگوێزنهوه. له کاتی وهرگرتنی ئهم ههواڵهدا، من له واڵ گرانده بووم. دوای نیو کاتژمێر من لهگهڵ کهسایهتی ستادی بهڕێوهبهرانی تیپی ههشتهمی بۆلێڤی له جێگای ناوبراو ئاماده بووین. ئهو شهوه ئێمه به خۆشی ئهو سهرکهوتنه ویسکییهکی زۆرمان خواردهوه و دهمهو شهفهق لهگهڵ سهرههنگ زنتنۆ به هێلیکۆپتهر بۆ گوندی هیلاگورا فڕین. کاتێک چوومه ژووری پۆلی وانه وتنهوهی ئهم قوتابخانه چکۆلهیه یهکهم شت که ههستم پێ کرد ڕهحم بوو پاشانیش زۆر سهرم سووڕ ما که گیڤارام به سهرو وهزێکی زۆر پیس و پۆخڵ که له وێڵگهڕه ههژارهکانی نێو کۆڵانهکان دهچوو، بینی. سهیرێکیم کرد و وێنه سهرکهوتووهکانی چێگڤارای گهوره پێش چاوم دههاتن. ئهو وێنانهی لهگهڵ وێنهی مائو، خۆرۆشچۆڤ، نههرۆ و بن بلا جیهانی گرتبووهوه. له ژوورێکی نیوه تاریک که به زهحمهت دهتوانی شتێک ببینی، له بهرانبهری چێ دانیشتم و وتم: چێ، من هاتووم لهگهڵتدا قسه بکهم. به تووڕهیی و قاتعیهتهوه وتی: کهس مافی ئهوهی نیه پرسیار له من بکا. پێم وت سهرهڕای جیاوازی بۆچوونهکانمان بێ ئهندازه شوجاعهتی دهپهرهستم. بهم وتهمه ههندێک نهرمتر بوو تووڕهی ئهوهڵ جاری دامرکا. له سهر زۆر شتی جیاواز پێکهوه قسه و درێژ دادڕیمان کرد. لێم پرسی بۆچی بۆلێڤی ههڵبژاردووه؟ له وهڵامدا ناوبراو وتی له بهر ئهوهی وڵاتێکی ههژاره و له ئامریکاوه دوورهو لهگهڵ پێنج وڵاتی ئامریکای لاتین دا دراوسێیه و سوپایهکی بێ سهرهوه بهرهو زۆر خراو تهربیهت کراوی ههیه.پاشان پێکهوه هاتینه دهرهوه بۆ ئهوهی وێنه بگرین. لهو وێنهیهدا که دهیبینی ناوبراو زۆر تێکشکاو بێدهسڵات دهبینرێ لهگهڵ ئهو کاتهی دا پێش لهوه کاتێک به دهنگی بهرز وتم: سهیر کهن پهلهوری چکۆله ئێستا دێته دهر زهرده خهنهی کردبوو. تاکوو کاتی شۆردنهوهی فیلمهکه وامدهزانی که وێنهی چێم به زهرده خهنهوه ههیه، بهڵام وهها دهرنهچوو. خهلهبانی ههلیکۆپترهکهش وێنهگرهکهی هێنا که وێنهیهکی خهلهبانهکهو چێ پێکهوه بگرین. منیش قهبووڵم کرد بهڵام هێواشێ دیافراگمی وێنهگرهکهم هێنده کردهوه که وێنهکه ڕهش دهرچوو. ههر جۆرێک بێ جگه له وێنهی جنازهی ناوبراو، وێنهیهک که لهگهڵ چێگڤارا ههیهتم دوایین وێنهی زیندووی ناوبراوه و ئهو خهلهبانی ههلیکۆپترهش پاش ئهوه بوو به دوژمنی سهری من.پاش گهڕانهوهی گێڤارا بۆ پۆلی قوتابخانهکه، پهیامێکی ڕادیۆیی له بهرزترین مقامی سوپای بۆلێڤیم پێگهیشت. پهیامهکه نهێنی 500-600 بوو. 500 واته چێ و 600یش واته کوژراو و 700یش واته زیندوو. کاتێک رادێۆکهم کوژاندهوه ناڕهزایهتی خۆمم له دهستوری کوشتنی چێ لهگهڵ سهرههنگ زنتنو دهربڕی. لهبهر ئهوهی ماموریهتی من ئهوه بوو که چێگڤارا به زیندووی بۆ پاناما ببهم تاکوو لهوێ سیا دادگایی بکا. پاش وهرگرتنی پهیامهکه به چێم وت، فهرمانده زۆر بهداخهوهم. من زۆر تێکۆشام، بهڵام ئهم دهستووره له مقاماتی سهرهوه دهرکراوه. لهم کات و ساتهدا بۆ ماوهیهک ڕهنگی وهکوو مهلافه سپی ههڵگهڕا. وهکوو ئهوهی چاوهڕوانی دهکرد که گیانی نهکهوێته مهترسی و پارێزراو بێ. بهڵام زوو خۆی گرتهوهو وتی:نا، بهم جۆره باشتره. من ههرگیز ناتوانم ئیجازه بدهم که به زیندووی ههڵمواسن. پاشان له گیرفانی پیپێکی دهرهێناو وهکوو دیاری دای بهو سهربازه که نێگابانی دهدا. سهرجوخه تران که مئموری کوشتنی گیراوهکان بوو دهیویست که چێ پیپێکیش به ناوبراو بدا، بهڵام چێگڤارا لهم کارهی سهرپێچی کرد. کاتێک له چێم پرسی ئایا دیاریهکیش به من نادهی؟ ناوبراو وتی: بهڵێ دیاریت پێ دهدهم. له کۆتاییدا کاتێک لهوم ویست ئهگهر پهیامێکت ههیه بیڵێ، وتی: گهر دهتوانی به فیدڵ بڵێ که بهم زووانه شۆڕشێکی سهرکهوتوانه له سهرانسهری ئامریکای لاتین دهبینێ. پاشان به دهنگێکی دۆستانه وتی: به ژنهکهم بڵێ که مێرد بکا و تێبکۆشێ خۆشبهخت بێ. ئهمانهش دوایین وتهی ناوبراو بوون.من له ژوورهکه هاتمه دهرێ و لهو کاتهشدا پێشنیارم به سهرجوخه تران کرد که تهنیا گولله له سینهی بدهن و سهروچاوی نهپێکن و بیپارێزن. کاتێک که هاتمه دهر، دهنگی دهسترێژێکی کورت بیسرا. ئهو ڕۆژه یهکشهممه 9ی ئۆکتۆبری ساڵی 1967 کاتژمێر سێ و بیست دهقیقهی پاش نیوهڕۆ بوو.
سهرچاوه: کیهان لندن، ژمارهی 1181، 8- 14 نۆڤامبری 2007.
(2007/11/12 - 18:23) -
بهو نووسینهی کاک حهمهسهعید که له سهر شیعر نووسیوویه دهست پێی دهکهم:(پشت بهرگی کتێبی نووسین به بێ وشه) لهم ڕۆژانهدا کاک حهمهسهعید حهسهن تهلهفونی بۆ کردم که به سهردان هاتووهتهوه بۆ سوید و له باشووری ئهم وڵاته بهسهر دهبا. دیاره دوای چاک و چۆنی، ئادروسهکهمی ویست و پاش یهک و دوو ڕۆژ کۆمهڵێک کتێب لهگهڵ سی دییهک که کۆمهڵێک شیعری ناوبراون به ناوی قهدهر و بهدهنگی خاتوو ناهید حوسهینی تۆمار کراون، ناردبۆم. ههڵبهته چهند ساڵێکه کاک حهمهسهعید له کوردستان دادهنیشێ و یهکمان نهبینیوه، تهنیا له ڕێگای ئینترنێت نهبێ که نووسینهکانیم دهخوێندهوه. ههرچهند تامهزرۆی بینینیم دهکرد بهڵام جۆر نهبوو له نزیکهوه دوای ئهو چهند ساڵه یهک ببینین. ئهوهی لێره مهبهستمه لهم نووسینه دا باسی ئهو کتێبه بهنرخانهیه که بۆی ناردووم. به پێویستی دهزانم ئاماژه بهو کتێبانه بکهم له خوارهوه: نووسین به بێ وشه. ئهم کتێبه کۆمهڵێک شیعری له خۆ گرتووهو قهوارهکهی مامناوهندییه و له 90 لاپهڕهدا پێکهاتووه. دهزگای چاپ و بڵاوکردنهوهی ئاراس ساڵی 2004 بڵاوی کردووهتهوه. سهرهتای دهستپێکی ئهم دیوانه شیعرییه سهرهڕای ئهوهی که ههندێک باسی شیعر دهکا، له باتی پێشهکی، سوپاسنامهیهک دهنووسی که شهش لاپهڕه لهخۆ دهگرێ و لێرهدا نووسهر سوپاسی ههموو کهس و لایهنێک دهکا که ههم پشتیوانیان لێ کردووهو ههم دژیشی ڕاوهستاون. ئهمه له خۆیدا هێندهی تر ئهم دیوانه شیعرییهی دهوڵهمهندتر کردووه. دیاره دوایی دێمهوه سهر شیعرهکانی.
هونهری ڕاوهژن. ئهم کتێبه کۆمهڵێک ساتیره چیرۆکه. ههرچهند ئهم کتێبه ساڵی 2000 له سوێد چاپ و بڵاو کرایهوه، بهڵام دهزگای ئاراس ساڵی 2004 ئهم کتێبهی چاپ و بڵاو کردووهتهوه به دهستکاری و کۆمهڵێک چیرۆکی تری پێوه زیاد کردووه. دیاره کاک حهمهسهعید ئهم چیرۆکانهی به شێوهیهکی گاڵتهجاڕ و کۆمیدیانه، به زمانێکی ساکار و ڕوون و زانستیانه خستووهته بهر باس و به شێوهیهکی گاڵتهجار ڕهخنهش له قارهمانی چیرۆکهکان دهگرێ و به وشهی جوان و کوردییهکی پهتی یاریان پێ دهکا. خوێندنهوهکهشی دههێڵمهوه بۆ خوێنهران، بۆ خۆیان چۆن چیرۆکهکان لێک دهدهنهوه.
له ساڵی 1950 له قهرهداخ له باشووری کوردستان له دایک بووه. خوێندنی له بهشی زمانی کوردی و ئهدهب تهواو کردووه و پاشان بووهته مامۆستا. ماوهی چهند ساڵێک له قوتابخانهی جۆراوجۆردا له کوردستان وانهی کوردی وتووهتهوه.له کۆتایی ساڵانی شهست و سهرهتای ساڵانی ههفتاوه دهستی به نووسین کردووه و لهوکاتانهوه کهم و زۆر له ڕۆژنامه و گۆڤاره کوردییه ئاشکراو نهێنیهکاندا به ناوی خۆی و به ناوی خوازراوهوه بهرههمی بڵاو کردووهتهوه. بهشداری گهلێ کۆڕ و دیدار و فستیڤاڵ و چالاکی دیکهی ئهدهبیی کردووه.له سهر شیعر و نووسینهکانی چهند جارێ بۆ دهزگای پۆلیسی نهێنی سلێمانی بانگ کراوه. له بهر ئهوهی لهگهڵ دهستهیهک نووسهری دیکهدا دژی ههڵوهشاندنهوهی یهکیهتی نووسهرانی کورد بووه. له لایهن رژیمی بهعسهوه ناوی خراوهته لیستهی ڕهشهوه و له سهرهتای ساڵی 1983 دا دووچاری ڕاونان بووهو ڕووی له چیا کردووه.له ئیزگهی چیاوه بهشداری نووسینی ههردوو بهرنامهی ئهدهبی بهرگری و سهردانێک بۆ گونده راگوێزاوهکانی کردووه. بهشێک له شیعرهکانی بۆ عهرهبی، سوێدی و فارسی وهرگێڕدراون. چهند بهرههمێکیشی له زمانی سوێدی وهرگێڕاوهته سهر زمانی کوردی.حهمهسهعید حهسهن شاعیرێکی ریالیزم و ڕهخنهگرێکی چاونهترس و بهجهربهزهیه، زیاتر وهک کهسێکی دژی رژیم و زۆر جاریش دژایهتی کهری شهخسییهت و حیزبه کوردییهکان ناسراوهو دهناسرێ، ههر ئهم ههڵوێستهشی وای کردووه که پلهو پایهیهکی تایبهتی ههبێ له ناو ئهدیبان و چین و توێژی جۆراوجۆری کۆمهڵی کوردهواری و تهنانهت بیانیشدا.زمانی شیعری حهمهسهعید، زمانێکی ساده و ڕهوانه و زمانێکی جهماوهرییه که زۆربهی زۆری خهڵک تێی دهگات. کاتێ شاعیر ڕاستگۆیانه پهیامی شۆڕشگێڕانهی خۆی به جهماوهر دهگهیهنێ، ئیتر شیعر له ناخی جهماوهردا، دهبێته هێزێکی مهعنهوی و وای لێ دهکات کۆ له هیچ شتێک نهکاتهوه، خاسییهتی شۆڕشگێڕانهی شیعر و ئهدهبی بهرگریش ههر لهمهدایه.شاعیر پێشبینییهکی پێش وهخت و زیرهکانهی کردووه و خهڵک وهئاگا دێنێ، بانگهشهی خۆسازدانیان بۆ دهکات له پێناوی پاراستنی کوردستان و ئازادی و سهرفرازی میللهتدا بهگژ زۆڵم و ستهمی داگیرکهرانی کوردستاندا بچنهوه.له بواری ڕهخنهدا حهمهسهعید دهڵێ: شاعیر یهکهمین ڕهخنهگری خۆیهتی، قووڵبوونهوهی شاعیر به جیهانی ڕهخنهی ئهدهبیدا، شمشێرێکی دوو دهمه، له لایهکهوه توانای بژارکردنی کهم و کوڕییهکانی خۆی پێدهبهخشێ، لهلایهکی دیکهوه دهبێته هۆی سهرههڵدانی لهمپهرێک له بهردهم ڕهوتی کانیاوی خوڕسکی بههرهیدا. تاقه جیاوازی نێوان شیعر و ڕهخنه لای شاعیر ئهوهیه، ئهمیان دهشێ تهنیا پشت به بههره ببهستێ، بهڵام ئهویان تهنیا به بههره دابین نابێ، ئهگهر چی بێ بههرهش گهشه ناکات. له درێژهی نووسینهکهی دا ناوبراو له سهر ڕهخنه دهڵێی: ڕهخنهگری ڕاستهقینه که داهێنانێکی ئهدهبی به سهردهکاتهوه، کاره ڕهخنهییهکهی داهێنانێکی نوێیه، ڕهخنهگری مارانهیش ههموو ئهو شتانه دوو باره دهکاتهوه که خوێنهری ئاسایش به سانایی ههستیان پێ دهکات. یان ڕهخنهی ئهدهبی دهکاته پهرده و نیازێکی دوور له ئهدهبی پێ دهشارێتهوه. به بڕوای شاعیر ئهو تاقه شتهی که ههرگیز نووسهر نابێ فهرامۆشی بکات ڕاستگۆییه. نووسهر له مێژه له نێو ئهدهبیاتی کوردیدا جێی خۆیی کردووهتهوه. پلهو پایهیهک که شاعیر له ناو کۆمهڵانی ڕۆشنبیر و خهڵکی کوردستاندا بهدهستی هێناوه بریتییه له ههڵوێستی چاونهترسانه و جهربهزهیی یانهی شاعیرێکی ناسیونالیسی ڕادیکاڵ بهرانبهر به هێزه داگیرکهرهکانی کوردستان. به نووسینێکی خودی شاعیر کۆتایی بهم نووسینه دێنم:له مێژه شیعر دهنووسم، ههیه به شیعری من سهرسامه، ههیه نا. من ههر شیعر نانووسم، ڕهخنهش دهربارهی شیعر دهنووسم، که وهک ڕهخنهگرێک سهرنجی شیعری خۆم دهدهم، ههست دهکهم، وهک چۆن شیعری جوانم گوتووه، زۆر شیعریشم نووسیوه، ههنووکه هێنده ڕووکهش و ڕووت و ڕهجاڵ دێنه بهرچاوم، به خۆم دهڵێم سهد بریا ئهو شیعرانهم ههر نهنووسیبا.شیعرم نووسیوه، باس له ئهوینی نیستمان دهکات و به جوانی دهزانم، شیعرم نووسیوه، دهکهوێته خانهی ئهدهبی بهرهنگاربوونهوه و به جوانی دهزانم، شیعرم نووسیوه، زادهی جیاوازی چینایهتییه و به جوانی دهزانم، شیعرم نووسیوه، زادهی خهمی دوورهوڵاتییه و به جوانی دهزانم، ساتیرهشیعرم نووسیوه و به جوانی دهزانم، وهلێ له کن خۆم جوانترین شیعرم ئهوانهن که زادهی خۆشویستنی ژنن. نیزار قهبانی یهکێک بوو لهو شاعیره گهورانهی دهیتوانی بێ ئهوهی چیرۆکێکی دڵداری له ئارادا ههبێت، جوانترین شیعری دڵداری بنووسێت، من به پێچهوانهی ئهو شاعیره مهزنهوه، له هیچی نهبوو، قهت ناتوانم شیعرێکی جوانی ئهوینداری بنووسم. ناڵێم ههر شیعرێکی دڵداری من بگرێت، زادهی چیرۆكێکی ئهویندارییه، وهلێ ههر شیعرێکی دڵداریی من بخوێنیتهوه، لاپهڕهیهکه له چیرۆکێکی ڕاستهقینهی دڵداری و زادهی ئهفسوونی ئهوینی ژنێکه.با ههست به غهریبی نهکهیئهوه دڵموهره بیکه به نیشتمان! (ڕۆشنبیر و دهسهڵات. ل.96-97)داوای سهرکهوتن بۆ کاک حهمهسهعید و چاوهڕوانی شیعر و ڕهخنه و نووسینی زۆرتر.
سهرچاوهکان:
-رۆشنبیر و دهسهڵات. ههولێر. 2007.------سهبارهت به شیعری هاوچهرخی کوردی و چهند مهسهلهیهکی ئهدهبیی دیکه، (ستۆکهۆڵم 1992) نووسینی حهمهسهعید حهسهن
(2007/10/15 - 23:44) -
ئهم کورته چیڕۆکهی مادلێن که دهیخوێنیتهوه بهشیک لهو چیرۆکانهی کتێبی زنده بگوری سادق هیدایته که دوای یهکهم خۆکوشتنی خۆی له ساڵی 1309ی ههتاوی نوسیوویه. (ههڵبهته لهم خۆکوشتنی یهکهمهی دا نجاتی بوو). سادق هیدایهت له 28ی ڕێبهندانی ساڵی 1281ی ههتاوی له تاران له دایک بوو. له 19ی مارسی ساڵی 1330ی ههتاوی له پاریس پێتهختی فهرانسه خۆیی کوشت.
دوێنهشهو لهوێ بووم، له ژووره چکۆلهکهی مێوانان، دایک و خۆشکهکهشی لهوێ بوون، دایکی جلێکی بێشی له بهر کردبوو و کچهکانیشی جلی سووریان لهبهر دا بوو، قهنهفهکانیش مهخمهلی سوور بوون، من ئارنجم نابووه سهر پیانووهکه و سهیری ئهوانم دهکرد، ههموویان بێ دهنگ بوون تهنیا دهرزی گرامافوونهکه نهبێ که ئاوازێکی خهمگین و خهیاڵاوی کهشتیوانی وڵگای له سهر سهفه ڕهشهکه دهردههێناو بهڵاو دهکردهوه. دهنگی هاژهی با دههات، دڵۆپهی باران له پشتی شووشهی پهنجهرهکهی دهدا. کش و بێدهنگی لهگهڵ ئاههنگ و ئاوازهکهدا جۆر دهردههاتن. مادلێن له بهردهم مندا دانیشتبوو به جۆرێک چووبووه نێو ئاوازهکهداو سهری نابوه دهستی و گۆی دهگرت. منیش بهدزیهوه سهیری مووه فڕه خورماییهکهی، به قۆڵی ڕووتی و مل و نیوه ئاوڕدانهوه منداڵانه بزیوهکهیم دهکرد. ئهم جۆره ژستهی که به خۆیهوه گرتبووی، له ڕاستی نهدهچوون، وامدهزانی که ئهو دهبێ ههردهم ههڵبێی، یاری و شۆخی بکا، نهمدهتوانی باوهڕ بکهم که له مێشکی وی دا بیرکردنهوه ههیه، نهمدهتوانی باوهڕ بکهم که لهوانهیه ئهویش خفهتبار بێ، منیش له کهشوههوای منداڵانهی و جموجووڵهکانی خۆشم دههات.
ئهمهش سێههمین جار بوو که بینیبووم. یهکهم جار له تهنیشت زهریاکه بهوان ناسرام بهڵام لهگهڵ ئهو ڕۆژهدا جیاوازی ههبوو. ئهو و خۆشکهکهی جلی مهلهیان لهبهر کردبوو، حاڵهتێکی ئازاد و ڕوومهتێکی کراوهیان ههبوو. ئهویش حاڵهتێکی منداڵانه، بزیو و چاوگهلێکی درهوشاوهی ههبوو. نزیکهی خۆر ئاوا بوو. شهپۆلی زهریا، ئاوازی کازینۆ ههمووی به بیرم دههاتهوه. ئێستا ڕوومهتی وان ڕامان و خفهتبار دێتهبهرچاو لهگهڵ جله سووره ئهرخهوانییهکهیان که مۆدهی ئهمساڵه و درێژهو تاکوو مچی پای ئه وانی داپۆشیوه له بهریاندایه.
سهفهی گرامافونهکه به ئاوازێکی دوور و کپ که له شهپۆلی دهنگی زهریا نهدهچوو ڕاوهستا. دایکیان بۆ کۆڕه گهرمهکه باسی قوتابخانهو کاری کچهکانی، قسهی دهکرد، دهیووت مادلێن له وێنهکێشان بووهته قوتابی یهکهم، خۆشکهکهی چاوێکی لێ داگرتم، منیش بهڕواڵهت بهشاش وهڵامی پرسیارهکانی ئهوان به کورتی و بهسهریدا دهچووم، دهدایهوه. بهڵام بیرو هۆشم له جێگایهکی تر بوو. به ئاشنایهتی خۆم یهکهم جار لهگهڵ واندا که نزیکهی دوو مانگ پێش ئێستا له پشووی هاوینی دهگوزهرا و چوو بوومه ڕۆخی زهریا، بیرم دهکردهوه. له بیرمه کاتژمێری چواری پاش نیوهڕۆ بوو، ههوا گهرم و حهشیمهتێکی زۆر لهگهڵ یهکێک له هاوڕێیانم چووینه تروویل پێش ئیستگای تراویلکهی ئۆتوبووس مان گرت، له ڕۆخی زهریا له نێوان دارستان ئۆتوبووسهکهمان له نێوان سهدان ترومبیل دهنگی هۆرێن، بۆنی ڕۆن و بێنزین که له ههوادا بهڵاو ببووه دهلهرزا، دهجووڵایهوه، جاروباریش له دوورهوه زهریاکه له پشتی دارهکاندا دهردهکهوت.
سهرئهنجام له یهکێک له ئیستگاکاندا دابهزین، ئێرهش ویلرویل بوو. له چهند کۆڵانی ههورازو نشیو که به دیواری بهردین و قۆڕ به ههردوو لایاندا کێشرا بوو، تێپهڕین. گهیشتینه سهر پلاژێکی(ساحل، گوێی زهریا) چکۆله که وهکوو نانی تافتون له سهر بهرزایی تهنیشت زهریاکه بنیاتیان نابوو. له مهیدانێکی چکۆله بهردهم زهریاکه کازینۆیهکی چکۆله دهبینرا، دهوروبهری ئهم کازینۆیه و لاقهراخو بهرزاییهکانی ماڵ و کۆشکی چکۆلهیان بنیات نابوو. له خوارهوهش قوڕ و لم بوو که ئاوی زهریاکهش کهمێک دوورتر شهپۆلی دهدا، منداڵه چکۆلهکانیش لهو خوارهوه تهنیا لهگهڵ دایکانیاندا خهریکی تۆپێن و گوڵ گوڵان بوون. تاقمێکیش ژن و پیاو به دهرپێی کورت و جلی مهلهوه، مهلهیان دهکرد و یان کهمێک له نێو ئاوهکه ههڵدههاتن و دههاتنه دهرهوه.
تاقمێکی تر له سهر لمهکه له بهر ههتاو دانیشتبوون و یان ڕاکشابوون. پیاوه بهساڵداچووهکانیش له ژێر چهتره ڕهنگاو ڕهنگه خهت خهتهکان ڕۆژنامهیان دهخوێند و جاروباریش له ژێر چاوهوه سهیری ژنهکانیان دهکرد. ئێمهش چووینه بهر دهرگای کازینۆکهو پشتمان کرده زهریاکهو له لێواری بهرز و پانی ئهو ئاوهڕۆیهی که له تهنیشت زهریاکه ڕایان کێشابوو دانیشتین. ههتاویش بهرهو داکشان دهچوو. ئاوی زهریاکهش ههڵدهستا، شهپۆلی ئاوهکهش دهگهیشته وشکایی زهریاکه، تیشکی خۆر له سهر شهپۆلهکان وهکوو وێنهیهکی سێ گۆشهی کنگر دهدرهوشایهوه. پاپۆڕێکی گهوره و ڕهش که له نێو تهم و ههڵمی زهریاکه بۆ بهندهری لوهاور دهچوو، دیار بوو. ههواکهی کهمێک فێنک کرد، خهڵکانێک که لهو خوارهوه بوون کهم کهم بۆ سهرهوه دههاتن، هاوکات هاوڕێکهمم بینی ههستا لهگهڵ دوو کچ که بهرهولای ئێمه دههاتن دهستی داو منیشیان بهوان ناساند و ئهوانیش له تهنیشت ئێمه له سهر ڕۆخی بهرزایی زهریاکه دانیشتن.
مادلێن بهو تۆپه گهورهیهی که به دهستییهوه بوو هات بۆ لای ئێمهو دانیشت و دهستی به قسه کردن کرد و وهکوو ئهوهی له مێژه من دهناسێ. جاروباریش ههڵدهستاو به تۆپهکهی یاری دهکرد، ههمدیسان دههاتهوه لای منو دادهنیشت، من بۆ گاڵته تۆپهکهم له دهستی دهکێشاو ئهویش دهیکێشایهوه بۆ خۆی، دهستمان لهیهک خشا. هێدی هێدی دهستی یهکهمان گوشی. دهستی مادلێن گهرمایهکی خۆشی ههبوو. له ژێرهوه سهیری سینهی، لاقه ڕووتهکانی و سهرو ملیم دهکرد. له بهر خۆمهوه بیرم دهکردهوه که چهنده خۆشه سهرم بنێمه سهر سێنگی و ههر لێرهش له رۆخی ئهم زهریایه خهونم لێی بکهوێ. خۆر ئاوا بوو. مانگ ڕهنگێکی کراوهی دهبهخشیه گوێی ئهم زهریا چکۆلهیه که له ههموو جێگایهک دوور و کهشوههوایهکی بنهمالهیی و خۆمانی پێکهێنابوو. له پڕێکدا دهنگی موسیقا و سهماکردن له کازینۆکه بهرز بووهوه، مادلێن که دهستی له نێو دهستمدا بوو دهستی کرد به خوێندنی میسی سی پی، ئاوازێکی سهماکهری ئامریکایی، دهستیم دهگوشی. ڕووناکی چرای زهریاکه له دوورهوه نیو دایرهیهکی دهکێشایه سهر ئاوهکه. دهنگی هاژهی با که له ڕۆخی زهریاکهی دهدا دهبیسرا، سێبهری مرۆڤهکان له بهردهمماندا تێدهپهڕین دهبینی. لهم کاتهدا که ئهم وێنانه لهبهر چاوم دهگوزهران، دایکی هاته بهردهم پیانووهکهو دانیشت. منیش خۆمم دایه گۆشهیهک. له پڕێکدا بینیم مادلێن وهکوو ئهوانهی که بهدهم خهوهوه دهڕۆن له جێگاکهی ههستاو چوو وهرهقهی نۆتی موسیقاکهی که له سهر مێزهکه دانرابوو، لێکی داو و وهرهقهیهکی جیا کردهوهو بردی له بهر بهرانبهر دایکی له سهر پیانوهکهی دانا و هاتهوه و بهزهرده خهنه له تهنیشت من ڕاوهستا. دایکی دهستی به ژهنینی پیانو کرد، مادلێنیش له سهر خۆ گۆرانی دهووت، ئهمهش ههمان ئاواز سهما هێنهر بوو که له ویلڕویل بیستبووم، ههمان میسی سی پی.
و: حهمید تهیموری 07/10/15
(2007/10/11 - 23:11) -
خوێنهری بهڕێز ههروهک زۆربهتان ئاگادارن خهڵاتی نۆبلی ئهدهبیات ئهمڕۆ واته 11ی ئۆکتۆبری 2007 به نووسهری بهناوبنگی ئینگلیسی دووریس لسینگDoris Lesing بهخشرا. دیاره ئهم نووسهره بهناوبانگه له شاری کرماشانی ڕۆژههڵاتی کوردستان له 22ی ئۆکتۆبری ساڵی 1919 له دایک بووه. له ساڵی 1925 کۆچ دهکهن بۆ رۆدێزیا واته زیمبابڤهی ئێستا. له باشووری رۆدێزیا سهردهمی منداڵی تێپهڕاندووه و پێگهیشتووه. له ساڵی 1949 ئافریقای بهجێی هێشتووهو لهگهڵ کۆرپهکهی که کوڕیک بووه هاتووهتهوه بۆ ئێنگلاند و له شاری لهندهن نیشتهجێی بووه. له ههمان ساڵدا واته 1949 لهگهڵ مێردهکهی گۆتفرید لسینگGottfried Lessing جیا بووهتهوه. ناوبراو له بواری خوێندندا سوسیولۆژی و سیاسهتی خویندووه. لسینگ لهو نووسهره ژنانهیه که شان له شانی فێرجینیا ڤۆڵڤ و سهلمه لاگرلۆێڤی سویدی دهدا. لسینگ له ڕۆمانهکانیدا پهیڕهویله شێوازی مۆدێڕنیزم، فمینیزم و ساینس فیکشن دهکا. باوکی دووریس کارمهندی بانک و دایکیشی پێش ئهوهی مێرد به باوکی بکا پێشهی پهرهستاری بووه. ههرچهند ئهم وتوێژهی لسینگ کۆنه و پێشتر بڵاوم کردووهتهوه به باشی دهزانم جارێکی تر بیخهمه بهر دهستی خوێنهران، له بهر ئهوهی لهم کات و ساتهشدا دهگونجێ و ههندێک باسی کێشهی کتێب دهکا. با پێکهوه ئهم وتووێژه بخوێنینهوه. وتووێژی گۆڤاری ئاڵمانی شپیگل لهگهڵ نووسهری بهناوبانگی ئینگلیسی دووریس لیسینگ له سهر کهیفیهتی کتێب.له کاتێکدا چهندهوچۆنی بڵاوبوونهوهی خراپی چاپ و بهرگی خراپ و سهحافی خراپ و خهتی ناشیرین، ههڵهی نووسین و ئینشا دارشتن و سهبک و شێوه له نێوان ئێرانیهکان(کوردهکان) زۆر ئاساییه و وهکوو فهرههنگی لێ هاتووه، ئاشکرایه ئیتر هیچ کهسێک تهنانهت ئهدیبهکانیش ناڕهحهت ناکا. نووسهرانی زۆر وڵات که هێشتا بهم شێوهیه رانههاتوون له بهرامبهر ئهم لاوازیهدا دژ کردهوه نیشان نادهن.له ههر وڵاتێک ئهم لاوازیانه هۆی خۆیان ههیه، لهوانهیه هۆی ئهم لاوازیه لای ئێمه نهبوونی مرۆڤی کارامه و دووههمیش ئیخلاقی فهرههنگی ئێمه بهگشتییه. یانی به ساده گرتن و سوورنهبوونی له سهر فهرههنگ، شل بوونهوه و گرینگی نهدان و هتد. ئهمهش ئهوه ناگهیهنێ که کارهساتی سیاسی و ڕامیاری کاریگهری نهبێ. له ئاڵمانیا ڕووداوهکه بهم شێوهیه که لهم ساڵانهی دوایدا ناوهندهکانی بڵاوکردنهوه له بهر لهسهرهوهبوونی حهقدهستی کاری ویرستار بهو جۆرهی که له کۆندا ههیانبووه و هێشتا له ئێراندا بهو جۆره دهناسرێ، له ڕاستیدا ئهوهیان لابردووه. له نێوهڕۆکی وتووێژهکهدا وهها دهردهکهوێ که له بریتانیاش به ههمان شێوه بێ. دووریس لسینگ له ساڵی 1919 دا له شاری کرماشان له ڕۆژههڵاتی کوردستان له دایک بووه و ههر به منداڵی لهگهڵ باوکی که له سوپادا بووه بهرهو روودیزیا(زیمبابڤه) کۆچی کردووه و له ئینگلیس و به گشتی ئورووپادا نووسهرێکی باش و سهرکهوتوو به حیساب دێ. شپیگل: خاتوو لسینگ ئێوه له گۆڤاری تایمزدا گلهییتان کردووه که ستاندارد و چۆنیهتی بڵاو کردنهوهی کتێب له دابهزین دایه.لسینگ: ساڵیانێکه که دهبینم ههڵهی نووسینی کتێبهکان بهردهوام زۆرتر دهبن و منیش لهوه ناڕازیم که ئهم وهزعیهته تایبهت به ئینگلیس نهبێ و جیهانی بێ.شپیگل: بۆچی ئیمڕۆ کتێبهکان به بێ سهرنجدان و لێکۆڵینهوه بڵاو دهبنهوه؟لسینگ: پێشتر له ناوهندهکانی بڵاوکردنهوهی ئینگلیسی دا پیشه ویراستاری ههبوو. مرۆڤی زۆر کارامه و ڕووناکبیر ههبوون که سهرچاوهی نووسراوهکانیان دهخوێندهوه و ڕاستهوخۆ به دوای وشهی دووپاته کراو و لاواز و شێوهی داڕشتنی جیاوازدا دهگهڕان و ئهگهر ستروکتوری نووسراوهکه غهیری مهنتیقی بووایه، ئاگادارییان دهدا.شپیگل: ئێوه ئهم جۆره ویراستارانه ناو دهنێن ئهژدهها.لسینگ: ئهمانه له ڕاستی زۆر لهسهرهوه و به شێوهی زاڵ و دیاری کهر ههڵسووکهوت دهکهن. گرفت ئهمهیه که ئهمانه ههمیشه له گۆڕهپانی چاپهمهنیدا له نێوچووندان. ههر دوێنێ کتێبێکی نوێم به بهرگێکی زۆر جوان و باش، چاپێکی زۆر لهبار، بهڵام نێوهڕۆکێکی پڕ له ههڵهم بهرچاو کهوت. ههروهها له دواین ڕۆمانی خۆم The sweetest dreamدا که پێش له ساڵێک له ژێر چاپ هاته دهر، چهند ههڵهی چکۆلهی تێدا بوو، بۆ وێنه دووپاتکردنهوهی وشهیهک که ئینسانی تووڕه دهکرد.شپیگل: ئایا بۆ تۆش ویراستار دانانێن؟لسینگ: منیش ویراستارم ههبوو، بهڵام له خراپهکان.شپیگل: کێ به بهرپرسی ئهم دابهزینی چۆنیهتی کتێبهکان دهزانی؟لسینگ: لهو کاتهوه شیرکهته گهورهکان(کنسرنها) و یهکیهتی هاوبهشی ناوهندهکانی بڵاوکردنهوه که بازاڕی کتێبیان بهدهستهوهیه. حهساودارهکان حکوومهت دهکهن. بۆ ئهمانه له رادهی یهکهمدا گرینگ ئهوهیه که خهرجهکان کهم بکهنهوه و ئهمانه پێیان وایه ویراستار پێویست نییه. ههر بۆیه ویراستارهکان لادهبهن یان کارهکه دهدهن به ویراستاره ههرزان و خراوهکان.شپیگل: ئایا خوێنهرهکان دهبی بۆ دژایهتی لهم کاره جموجۆڵێکی یهکگرتوو ڕێک بخهن؟لسینگ: ئهی بۆ نه؟ بهڵام دڵهخۆرپهی من لهوه دایه که خوێنهرهکانی ئیمڕۆ ئهو ستاندارده بهرزهی که جاران له بهرچاو دهگیرا، ئێستا ههر نایناسن و به ههڵهکانی نێو کتێبهکان ڕاهاتوون. سهرچاوه: کهیهان/ لهندهن. ژ. 934 و. له ئاڵمانیهوه: خۆسرهو سابت قهدهم
(2007/10/5 - 01:59) -
خهرج کردنی پارهی میللهتانی ئێران و سهرمایهدانانی علی خامنهیی و دهوڵهتهکهی له بنیات دانانهوهی لبنان وهکوو ئهژدیهای حهوت سهر و نموونهی مشت نیشانهی خهروار“هی لێهاتووه. سهرمایهدانانی له سهر خهلیفه گهری 1000 ساڵه و تێروریزمی ئیسلامی پیشان دهدا که ههرچهند سهرێکی ئهم ئهژدههایه له لبنان و نیکاراگوئه و له هۆگۆ چاڤێز تاکوو حماس و هانیهکان دهگرێتهوه و سهرێکی تری ئهم ئهژدههایه له مێشکی لاوان و بۆ بژێوی ژیان دهیان داوی جۆراوجۆریان بۆ دهنێتهوه و سووکایهتیان پێ دهکا. ڕۆژانه دهیان ژن به هۆی بێ حیجابی دهخرێنه بهندیخانهکان و دهیان لاوی خوێنگهرمی وهزاڵه هاتوو به نێووناتۆرهی لات و ئهوباش و هتد سهرکوت، ئێعدام و یان ههڵیان دهواسن.سهرێکی تری ئهم ئهژدههای ئیسلامییه، پهرهپێدانی کاری تووندوتێژی و تێرۆره له ناوچه جۆراوجۆرهکانی جیهان دایه که ئهمانهی ئهمڕۆ عێراق، کوردستان، ئهفغانستان، فهلهستین، غهزه، یهمهن، پاکستان و تهنانهت بۆسنی و وڵاتانی باشووری ڕوسیهش دهگرێتهوه، بهڵام پرۆژهی ئیسلامیزه کردنی وڵاتانی ئامریکای لاتینی ههژار و برسی لهو کارانهیه که گرنگی پێ دهدرێ، ئهم ڕێگه ههڵه و نهزانانه دهتوانرێ بهو سهفهری ئهحمهدی نژاد بۆ ئهو وڵاته ههژارانهی ئامریکای لاتین و لهئامێز گرتنی هۆگۆ چاڤێز و ئۆرتیگا و ڕێبهری ساندنیستهکان به باشی دهردهکهوێ و به ناردنی یارمهتی زۆر به نێوی دیپلوماتی، لانهی جاسوسی و تێرۆر لهو وڵاتانه دادهمهزرێنن. با سهیرێکی ئهم ههواڵه بکهین که حیسام خۆش نویس سهرۆکی ههیئهتی ئێرانی ستادی بنیاتنانهوهی لبنان له ڕۆژی دووشهممه 6ی ئاگۆستی 2007 به ههواڵنێری ایرنا دهڵێی: ههیئهتی ئێرانی زیاتر له 300 شرکهت و بنیاتنهری پهیمانکاری به مهبهستی جێ به جێی کردنی گهڵاڵهی ئاوهدان کردنهوه بهستووه. لهو 25 پردهی که بڕیار بووه له لایهن ئهم ستادهوه بنیات بنرێ کاری 12 پردیان تهواو کراوه که بهناوبانگترینیان پردی العاصی له رۆژههڵاتی لبنان دایه. له کۆی 63 گوند، کاری 43 گوندیان تهواو کراوه و له 200 قوتابخانه کاری 149 قوتابخانه و کاری بنیاتنانی 50 مزگهوت و جێگای مهزههبی تهواو بووه، ئهم کارهش تاکوو بنیاتنانی 150 مزگهوت و جێگای مهزههبی، درێژهی دهبێ.حسام خوش نویس رئیس هیات ایرانی ستاد باز سازی لبنان در روز دوشنبه ۶ اگوست ۲۰۰۷ به ایرنا میگوید:هیئت ایرانی با بیش از ۳۰۰ شرکت و موسسه پیمانکار به منظور اجرای طرحهای باز سازی قرار داد بسته. از ۲۵ پلی که قرار بوده توسط این ستاد ساخته شود کار ۱۲ پل به پایان رسیده که معروف ترین آن پل العاصی در شرق لبنان است، از مجموع ۶۳ روستا کار ساختن ۴۳ روستا به پایان رسیده است از ۲۰۰ باب مدرسه کار ساختن ۱۴۹ مدرسه پایان یافته و کار ساخت ۵۰ مسجد و مکان مذهبی به پایان رسیده که این رقم تا ساختن ۱۵۰ مسجد و مکان مذهبی ادامه خواهد یافت. (له نووسینی نوید ئهخگهر، له ژێر ئهژدههای حهوت سهری کۆماری ئیسلامی ئێران...) که سهیری کۆمهڵگای ئێران دهکهی لانی کهم له سێ بهش، بهشێکی زۆر ههژار و له ژێر هێڵی سفردا ژیان تێپهڕ دهکا. لاوان و زۆربهی دهرچووانی زانکۆکان له بهر بێکاری داناڵێنن و پهنا دهبهنه بهر ماده بێهۆشکهرهکان و خۆکوشتن و دهیان کاری مهترسی داری تر. نهبوونی سووتهمهنی و جیرهبهندی بێنزین کاری تاکسی و ماشینی شارداری ڕاوهستاون که شارداری ناچاره به کهر و هێستر زبالهکانیان له نێو شار کۆکهنهوه، و له دهرهوهی شار فڕهی بدهن. ئایا بهڕاستی چرای بێ بێنزینی که تاکسی و کارمهندانی شارداری و هتد و ماڵی ئێرانیهکان بهرهو کوژاندنهوه دهچێ به مزگهوتهکانی لبنان و وڵاتانی تر حرام نیه.تۆ بڵێی خامنهیی و دهوڵهتی ئهحمهدی نژاد تێنهگهن که له باتی ئهم ههموو سهرمایهی میللهتانی ئێران که دهڕواته گیرفانی لبنان بۆ بهخێر هاتنی گرووپه تێروریستهکانی ئهو وڵاته نهدهبوو چارهسهری قهیرانی بێنزین و بێکاریان کردبایه با خهڵکی ئێران نهکهوتبانه نێو ئهو گێژاو نههامهته. ئهوهش له بیر نهکهین پێش 15 ساڵ ههر ئهو گرووپه تێرورستانه که به یارمهتی سهرمایهی ئێران دهژیان، ڕێبهرانی حدکا دوکتور سادق شهرهفکهندی سکرتێر و فهتاح عهبدولی و هۆمایون ئهردهلان و نوری دهکوردیان له بڕلینی ئاڵمانیا تێرور کرد. سهرهڕای دزین و بهتاڵان بردنی سامانی نهتهوهکانی ئێران له لایهن خامنهیی و دارودهستهی و بهخشینی ساڵانه میلیاردهها دولار به گرووپی به ناو ئیسلامی لبنانی و فهلهستینی و عێراقی و هتد... و پاشانیش ناردنی به کۆمهڵی چهکی سووک و قورس و کهرهسهی نیزامی له لایهن وهلی فهقیهی که ههمووی له گیرفانی میللهتانی ئێران دهر دێ و له وڵاتانی تورکیه و سوریه دهستیان بهسهردا دهگیرێ و یان له لایهن ئیسرائیلهوه دهتهقێندرێتهوه. بێجگه لهمانهش، بارهێنان و ڕاهێنانی گرووپ گرووپی تێروریستی له بنکه نیزامییه ئیسلامییهکان که مووچهی مانگانهیان له گیرفانی کهم ئهندامان و کرێکارانی ههژار که له بهر نهدانی مانگانهیان تووشی کێشه و قهیران هاتوون، دهدرێ. لهوانهش که بگوزهرین دهگهینه ئهو جهلاد و تێروریستانه که ئێرانی نین و له ترس دا ماسکی ڕهش دهکهنه سهرو ملیان و به کۆمهڵ لاوان و کچانی ئێرانی، کورد، عهرهب، بهلووچ و تورک و هتد ههڕهشه له ئاسایشی گشتی نهتهوه بندهستهکانی جیهان و به گشتی وڵاتانی ڕۆژئاوا و ئامریکا دهکهن. لێره دا پرسیار ئهوهیه ئایا سهرانی کۆماری ئیسلامی ئێران ناتوانن له باتی ئهو ههموو گێرهشێوێنیی، ڕاهێنانی باندی تێروریستی، دهست خستنه نێو کاروباری وڵاتانی دراوسێ و بۆردمان کردنی گونده سنووریهکانی باشووری کوردستان و ناردنی تێروریستان بۆ کوردستان، خزمهت بۆ ههژاران و کهم ئهندامان و بێکارانی وڵات بکهن؟ ئایا ناتوانن خزمهت به نووسهران و ڕۆژنامهوانان و ڕۆشنبیران بکهن و له باتی بهڵاوکردنهوهی ماده بێهۆشکهرهکان، ڕۆژنامه و گۆڤار و کتێب بهڵاو بکهنهوهو ئاستی ڕۆشنبیری له وڵاتدا بهرهو پێش ببهن، نابێ له باتی گرتن و کوشتن و حوکمی ئیعدام بۆ ڕۆژنامهوانانی وهکوو حهسهن پوڕ و هیوا بوتیمار هاوکارانیان پرۆژهی وهکوو لێکۆڵینهوهی کۆمهڵایهتی بخهنه بهر دهستیان و لهوانه کهڵک وهرگرن، بۆ دهبێ له باتی تێروری رێبهرانی سیاسی و کهسانی ئینتلهکتوێل له ئێراندا، له پرۆسهی دانانی ئێرانێکی فیدراڵ و پێشکهوتوو خزمهت به گهلانی ئهم وڵاته نهکهن و ئێران لهو زلکاوه دهر بێنن، بۆ دهبێ له باتی خزمهت به منداڵان و کچان و ژنان، منداڵان ههڵواسن و کچان ههڵبێن و له وڵاتانی کهنداو دا وهکوو کوێله بیان فرۆشن و بیان کڕن و ژنان له بهر بێکاری تووشی دهیان کارهساتی کۆمهڵایهتی بن وهکوو تووشبوون به نهخۆشی ڕهوانی، تهڵاق، کوشتن، ئیعتیاد و هتد، بۆ دهبێ منداڵان له بهر چاوی خهڵکهوه له شهقامی شارهکاندا شهلاق بدرێن که ئهمهش دژی یاسای نێونهتهوهیی لهقهڵهم دهدرێ، بۆ دهبێ لاوان و ڕۆشنبیران و خوێندهوارانی کورد له بهر نهبوونی ژیانێکی ئاسوده ڕوو له سنوری کوردستانی باشور بکهن بۆ بژێوی ژیان کۆڵ بکێشن و له لایهن پاسداران و جهلادانی رژیم بدرێنه بهر گولله و شههید بکرێن، بۆ دهبێ لاوان به هۆکاری دزی دهست و پهنجهیان ببڕێ و به قهولی سهرانی رژیم ببن به عیبرهتی جامعه، کۆمهڵگا، بۆ دهبێ ڕۆژنامهنووسانی کورد بگیرێن و ئهشکهنجه بدرێن، بۆ دهبێ سامان و دارایی کهبودوهند دهستی بهسهردا بگیرێ و خۆشی له سلولی ئینفرادی دابێ، چوونکه داکۆکی له مافی گهلی کورد دهکا؟ بهرپرسانی کۆماری به ناو ئیسلامی ئێران بۆ مانهوهی خۆیان نه ههر ئهوهی له نێوان میللهتانی ئێراندا به ناوناتۆرهی جۆراوجۆرهوه له ماوهی سی ساڵه و ئێستاشی لهگهڵ بێ خهریکی ئاژاوه نانهوهو کوشتن و بڕینن و سیاسهتی سهدهکانی ناوهڕاست زیندوو دهکهنهوه و پراکتیزهی دهکهن، سهرهڕای ئهمانهش دهیانهوێ بۆ بهدهستهێنانی چهک و وزهی ناوهکیی نه ههر له ناوچهدا بهڵکوو دهیانهوێ ئاسایشی نێونهتهویی دا تێک بدهن بهو جۆره ئیمپراتۆری ئیسلامی به سهر ههموو جیهاندا داسهپێنن.حهمید تهیموری4/10/2007
(2007/9/6 - 22:48) -
نووسینی: کۆمیسیۆنی مافی مرۆڤی ئاسیا دهتهوێ چهند ژن بکڕی؟ به خێر بێی بۆ راجستان، راجستان پارێزگایهکه له باکووری هندستان، شارهکه بهنێوبانگه به مهنارهکانی، به کۆشکهکانی و ههڵبهته له بهڕێوه بردنی ئاینی ساتی . له راجستان، ژنان له لایهن باوک و دایکانهوه له بازاڕی ئازاد دا دهفرۆشرێن. بۆ نموونه له دولفور ژنان له بازاڕدا دهفرۆشرێن. بازاڕی ژن فرۆشان راست له تهنیشت بازاڕی گا فرۆشهکاندایه. ههرچهند له راجستان نرخی فرۆشی ژن لهگهڵ گادا جیاوازییهکی ههیه. کهڵهگا، مانگا یان (بوفالو) زۆر گرانتره له کیژۆڵهیهک. له راجستان کیژۆڵه به سهرباری بنهماڵه دهزانن. به شودانی کچێک زۆر خهرج ههڵدهگرێ که پێی دهڵێن جهیزیه یان( کڕینی شتومهک له لایهن بنهماڵهوه بۆ کچهکهیان له کاتی گوستنهوهی بۆ ماڵی زاوا). ئهم شتانهش زۆر جار زیوزێڕه، پاره و زهویی دهبێ. دوای ئهم ههموو خهرجهش، کاتێک که کچه مێرد به پیاوێک دهکاکه ههرگیز پێشتر نهیبینیوه، دهگهڕێتهوه ماڵی بابی، لێرهدایه که ئهم کچه ئیتر دهبێته سهرباری بنهماڵهکهی. ڕێگهچارهیهکی تر ئهوهیه که دهڵێن: قازانج له کچ وهرگرن و پاشانیش بیفرۆشن.کڕیارهکانی کچان له شاره دوورهکانی باشوری هندستان وهکوو شارهکانی موبای و حتاچنایی دێن. ئهم کچانه که حهسێبی شتومهکیان بۆ دهکهن به دهردی زۆر شت دهخۆن. ژنان و ههندێک جاریش کیژۆڵهکان دهکڕن و دهیانبهن بۆ ناوچه جۆراوجۆرهکانی هندستان و تهنانهت بۆ وڵاتانی دراوسێی هندستان بۆ کاری بازهرگانی سکسی و بهکرێدانی ئهم ژنانه به نایاسایی. ههندێکیان دهکڕێندرێن بۆ ئهوهی وهکوو هاوسهر لهگهڵیان دا بژین. کڕیارهکان لهگهڵ کچهکان زهماوهند دهکهن و له ماڵ ڕایان دهگرن. ئهگهر کالایهک بهکهڵک نههات و به هۆی نهبوونی گارانتی جارێکی تر ئهو کالایه له بازاڕدا دهفرۆشنهوه. (لێرهدا مهبهست لهکالا، ژنه)ئهو کڕیارانهی که نزیکی ژنان دهبنهوه له بهر چاوی خهڵکی دهست به لاشهی ژنهدا دهکێشن بۆ ئهوهی دڵنیابن که ئهوهی له ژێر ئهو جله زرق و بهرقهی بهری ژنان گۆشتی خۆیانهو پارچه پلاستیک یان لهو بابهتانه نیه. ئێنجا دوای پشکنینی تهواوی لاشهی ژنه و دڵنیا بوون له چۆنیهتی شتهکه واته ژنهکه ئهو جار مامڵهکردن دهست پێ دهکا. ژنێکی سالم و نیسبهتهن زهریف دهتوانرێ به نرخێکی کهمتر له 227 دولاری ئامریکایی بسێنرێ. زۆر هۆی جۆراوجۆر ههیه که باوک دایکان له راجستان ناچارو پاڵ پێوه دهنێ که کارێکی دڵڕهقانهی وهکوو فرۆشی منداڵهکانیان ئهنجام بدهن. یهکێک لهو هۆکارانه که زۆر گرنگی پێدهدهن و زۆر باویشه کڕینی شتومهکه له کاتی به مێرد دانی کچهکانیانه لهو پارێزگایهدا. ههر چهند ئهم دابه به پێی یاسا قهدهخهیه، بهڵام داخوازی کهلو پهل لهگهڵ بوکدا زۆر باوه و بهردهوامیشه و به مێردانی کچهش تهواو نابێ. بهڵام جاروبار، بنهماڵهی زاوا دوای گواستنهوهی بوک داوای جهیزیه یان شتومهکی زۆرتر دهکهن. ئهگهر ماڵی بوک ئهو داخوازیانه جێ به جێ نهکهن ئهوه زاواو کهش و خزمانی زاوا بوک دهخهنه ژێر چهپۆکی خۆیان و به ههموو جۆرێک ئازاری دهدهن. ئهوهیه ژنان دهست دهدهنه کاری خۆکوشتن و ئا لهو ژیانه رزگاری خۆیان دهکهن، ههندێکیشیان ناچار دهبن و دهگهڕێنهوه لای باوک و دایکیان.کچێک که ماڵی مێردهکهی بهجێی بێڵێ و به تهنیا بژی، له راجستان ئهوه به پهڵهیهکی ڕهشی دهزانن به ناوچاوانی ژنهوه. کهسانێک که بتوانن ئهم نهێنییه بشارنهوه و خواردن و جێگا بۆ کچهکه دابین بکهن ئهوه له ماڵ دهیشارنهوه. کهسانێک که نهتوانن ئهو کاره بکهن ئهوه کچهکه دهفرۆشن.ژن فرۆشتن، تهنیا ئهو ژنانه ناگرێتهوه که تهڵاق دراون. منداڵ و کیژۆڵهش دهفرۆشن. ههندێک له باوک و دایکان کاتێک قهرز وهردهگرن، کچهکانی خۆیان دهنێنه گرهو و ئهو جار ئهوانهی که پارهیان نهبێ و قهرزهکان بدهنهوه، خاوهن قهرز دهبێته خاوهنی کچهکانیان و ئهوانیش کچهکانیان دهفرۆشن. بۆ زۆر له باوک و دایکانی راجستانی و بهتایبهت ئهوانهی که له گوندهکان دهژین به هۆی خهراپی کهشوههوا و خهراپی کشتوکاڵ قهرزار دهبن. ئهمهش ڕێگا چارهیهکی ئاسانه که کچهکانیان له گرهو دانێن و تهنانهت گهر له ئهوهڵیشهوه باسی کچ نهکرابێ، کچه دهبێته مڵکی خاوهن قهرز. پاشان ئهم کچانهش دهفرۆشرێن.فرۆشی کچان له راجستان چهندین جار له لایهن چالاکانی سیاسی و ڕێکخراوانی مافی مرۆڤ له ڕێگای دانانی بۆسهو نووسینی ڕۆژنامهکان ئاشکرا کراون. بهڵام ههر درێژهی ههیه. هندوه تووندڕهوهکانی راجستان، ههر جۆره خهباتێک دژی ئهم ترادیشونهو زۆر باوی نایاسایی و نامرۆڤانه به دژی خهباتی فهرههنگی هندووی دهزانن. بهرپرسانی ناوچهیی به دانانی پهیکهری خوایان و خواکانی هندوو له بهرانبهر دادگای بهرزی دهوڵهتی، بۆچوونی خۆیان له دینی هندوویسم پهره پێی دهدهن. لهم دوایانهدا پهیکهرێک له مانو شایهکی خهراپکار به هۆی کاری مانوسمریتی* خۆی له بهرانبهر دادگای بهرزی وڵات دانرابوو. سێکیولاریسم، ههرچهند له یاسای بنهڕهتی هندستان دا گونجاوه، بهڵام له پرینسیپهکانی بهرپرسانی ئهیاڵهتی راجستان دا نیه. پێشێلکاری ڕوون و ئاشکرای ڕادهبهدهری له یاسا له ههموو ناوچهکانی ئهم پارێزگایه دیاره. له سهر زۆر هۆکار بهرپرسانی دهوڵهتی به لێکدانهوهی تایبهتی خۆیان له هندوویسم، پشتیوانی لهو کارانهیان دهکهن. دهوڵهت لهم پارێزگایهدا له ژێر نێوی ئیحترام به مهزههب و فهرههنگ، چهندهها فراکسۆنی لایهنگری له هندوو له ژێر دهسڵات و پشتیوانی خۆیاندا داناوه. ئهم دامهزراوانه به ڕۆژی ڕوون یاسا پێشێل دهکهن، له کڕین و فرۆشتنی ماده بێهۆشکهرهکان له کشتوکاڵی نایاسایی له نزیک سنووری ئوتراپراداش و فرۆشی چهک به مافیاکانی ناوچه دهستیان ههیه. کهم تهرخهمی له بهڕێوهنهبردنی یاسا له به تایبهت ژیانی کۆمهڵایهتی بهدیی دهکرێ. بهردهوام بوونی ترادیشونی جهیزیه که وهکوو بهشێکی بنهڕهتی له تهواوی زهماوهندهکاندا وهردهگیردرێ، ئهمهش وهکوو حهوشوماڵ نموونهیهکی تایبهتییه و فرۆشی ژنان له بازاڕهکاندا، شێوهیهکی سهرسووڕ هێنهره که له دهسڵاتی حوکمڕانانی یاسایی بهدهره لهم پارێزگایه دا. نهبوون و ڕهچاو نهکردنی یاسا بووهته هۆی گهندهڵی له نێو تهواوی دامودهزگاکانی دهوڵهتی. بهرپرسانی دادپهروهری بهتایبهت له خوارهوه نموونهیهکه. پارێزهرانی راجستانی ئهوهیان قبووڵ کردووه که بهرپرسانی دادپهروهری به شێوهی جۆراوجۆر بهرتیل وهردهگرن. ئهم کارهش به خهراپ کهڵک وهرگرتن له هێزی پۆلیسی ناوچهیی بۆ کڕینی بلیتێکی خۆڕایی بۆ سینهما بۆ دادپهروهر و بنهماڵهکهی و بگره تاکوو ناو نووسی و خێرا بهڕێ خستنی منداڵی دادپهروهر و له نۆره نهوهستان، تهنانهت لهم دوایانهشدا کێشراوهته نێو قوتابخانهکانیش، دهگرێتهوه. دهڵێی کات له راجستان ڕاگیراوه. ئۆتوبانی چوار سایتهو کۆشکی پارێزراو و ڕهنگاو ڕهنگ نمایهکه که سیستمێکی له نێو خۆ گهندهڵی له پشتی خۆی حشار داوه. ڕهچاو نهکردنی یاسا کاتێک مانای سیمبۆلیکی خۆی بهتهواوهتی له دهست دا که پهیکهری مانو له بهر دهرگای دادگای بهرز دانرا. ئهگهر ئهم وهزعه درێژهی ههبێ، راجستان بهتهواوهتی بۆ سهدهکانی سهرهتایی دهگهڕێتهوه. بێگومان ئهمهش ههر ئهو شتهیه که بهرپرسانی وڵات خوازیارین، بهڕێوه بردنی یاسای مانو لهم پارێزگایهدا.
*- مانوسمریتی: که به سمریتی مانو وهردهگێڕدرێ، کارێکه له سهر یاسای هند و کۆمهڵگای هندستان. له تێکستیی کۆنی هندو و بۆ پێشهوه بردنی سیستمی کاستی.
سهرچاوه: سایتی شهرزاد نیوز
2007/9/6
(2007/8/30 - 23:47) -
من بینیم که ئهو چهکه له لایهن کوڕانی به غیرهتی ئازهربایجانی، ئهفغانی، ئاڵبانی، مۆڵداڤی، ڕۆمانی و لبنانی ههڵگیرابوو. جارێکیان دهمتوانی له بازاڕی ناوهندی چچهنی به چهند سهد دراوێک نموونهیهک لهو چهکه بکڕم.ئێستا ئهو چهکه سوک و سهلێکهره ئهفسانهییه 60 ساڵهی تهمهنی پڕ کردووهتهوه. ئهم چهکه که ههموو کهسێک دهتوانێ ههڵی گرێ بێگومان ملوێنان خهڵکی له جیهاندا له نێو بردووه و ) پێی دهڵێن. ak-47(به پێی ئهو بهرئاوردهی که کردوویانه ساڵانه سهدان ههزار کهس بهم چهکه دهکوژرێن. لهم ڕۆژانه جێژنی له دایک بوونی داهێنهری ئهم چهکه (ئاک- 47)یان گرت که تهمهنی بوو به 88 ساڵ. ئهم داهێنهره نێوی (میکائیل کهڵاشینکۆڤ)ه که له شارهکهی خۆی واته ئیژهڤسک* له ئودموتین*ی کۆماری روسی جێژنیان بۆی گرت. به پێی ئهو بهڵگه باوهڕپێکراوانه که باسی قارهمانیهتی کڵاشینکۆڤ دهکا، ناوبراو له سۆڤیهتی ئهو کاته گوروهبان بووه. لهو کاته دا له شهڕی ماڵوێران کهری ساڵی 1940 گهڵاڵهی ئهم چهکی (ئاک-47)ی له مێشکدا بووه. ساڵی 1941 کڵاشینکۆڤ دهنێردرێ بۆ بهرهی شهڕو ههر لهوێ بریندار دهبێ. پاشان ناوبراو نزیکهی شهش مانگ له جێی دادهبێ به هۆی برینهکهی و ئهو کاته به فرسهت دهزانێ و لهو ماوهیهدا زۆر کتێب له سهر داهێنانی چهک دهخوێنێتهوه.کڵاشینکۆڤ باسی ئهوهی کرد که چۆن گهڵاڵهی چهکێکی نوێی داڕشتووه و چۆن پاش تهواو کردنی خوێندنهکهی له بواری ئهندازیاری دا ئهو گهڵاڵهی داهێنانی چهکی ئهوتوماتهی پێشنیار کردووه. پیتهکانی (ئاک واته ئاڤتومات کڵاشینکۆڤا) واته چهکی دهسترێژکهری کڵاشینکۆڤ. ژمارهی 47 یش واته ساڵی 1947 که ئهو ساڵه پرۆتۆکۆڵی داهێنانی چهکی کڵاشینکۆڤ ئاماده کرابوو.چۆنیهتی شتهکه وهها بوو که ئهم چهکه خێرا پێشکهوت و ناوبانگی دهر کرد بهتایبهت له نێو یهکیهتی ئهو کاتی سۆڤیهت و گرووپی جۆراوجۆری پارتیزانی دا. له تهمهنی 60 ساڵی (ئاک -47) وابهرئاورد کراوه که زیاتر له سهد میلیۆن چهکی کڵاشینکۆڤ له جیهان دا فرۆشراوه و لهمانه ههندێکی کۆپی و ههندێکی تریشی بێ ئیجازه بوون.بهڵام کڵاشینکۆڤ هیچ قازانجێکی لهم داهێنانهی خۆی نهبردووه. ئهگهر له ههر چهکێک چهند دراوێکی بهرکهوتایا ئێستا خانهنشینێکی زۆر دهوڵهمهند دهبوو. نه ههر ئهوهی که هیچیان پێی نهدا له باتی ئهو کارهی، تهنانهت ئهو سێمبۆڵانهش که به نێوی چهکی کڵاشینکۆڤیش دروست دهکرێن وهکوو وێنهی کێشراوه له نێو ئاڵای میللی (موزامبیک)، سیمبۆڵی بنهماڵهی چهکی کڵاشینکۆڤ و زرێ پۆشی دهوڵهتی (زیمبابوه)، نیشانهی چهکی کڵاشینکۆڤ له سهر ئاڵای (حیزبوڵا) و هتد. ڕهنگه ههر له بهر ئهوهش بووبێ که هاوکارهکهی کاتێک داوای وتوێژم لهگهڵ میکائیل ئهو پیره که داهێنهری چهکی کڵاشینکۆڤ بووه، کرد وهکوو ههواڵنێری (داگێنز نیهتر)، داوای 2000 دولار لێ کردم. منیش ئهو داواکاریهم قبووڵ نهکرد.سهرئهنجام ئهو کارهی ناوبراو رێزی لێنرا. کاتێک ئهم چهکه 50 ساڵهی تهمهنی پڕ کردهوه پیشانگایهکی گهورهیان له مۆسکۆ بۆی ڕێک خست و میکائیل کڵاشینکۆڤ که له سهردهمی ستالین و برژنف خهڵات کرابوو، به ههمان شێوه له سهردهمی بوریس یهلتسینیش خهڵات کرا. (دیاره ئهم چهکه ههر به نێوی داهێنهرهکهی که پاشناوی کڵاشینکۆڤه ناوزهد کراوه. واته چهکی کڵاشینکۆڤ. که ئێستا و له رابوردوش چهکی دهستی پێشمهرگهکانی کوردستان بووه له ههر چوار پارچهکهدا و بهم چهکه بهرگری له خاک و نیشتمان دهکهن.) سهرچاوه: له رۆژنامهی سویدی داگێنز نیهتر و: حهمید تهیموری070823 Dagensnyheter· Izjevsk· Udmurtien
(2007/8/14 - 01:30) -
سهربردهی ئهو پیاوکوژهی کرا به دیپلوماتێکی پایهبهرز
ڕاپۆرتی حهوتهنامهی ئۆتریشی پروفایل له سهر محهممهد جهعفهری سهحرارودی
ئاماژهی وهرگێڕی کوردی: محهممهد جهعفهری سهحرارودی، کهسێک که بهرپرسیارهتیی تێرۆری ساڵی 1989ی وییهنی پیتهختی وڵاتی ئۆتریشی له ئهستۆ بوو، ئیمڕۆ یهکێک له بهرپرسه باڵاکانی دهوڵهت و دیپلۆماتێکی پلهبهرزی کۆماری ئیسلامی ئێرانه. حهوتهنامهی ئۆتریشی پروفایل له ههواڵێکیدا ڕهوشی ناوبراوی له کاتی تێرۆری دوکتۆر قاسملووهوه تا ئهمڕۆ ههڵسهنگاندووه و منیش بههۆی گرینگیی بابهتهکه و ههندێ زانیاریی نوێی له بارهی ئهو دیپلۆماته تیرۆریسته تێدایه وهرمگێڕاوهته سهر زمانی کوردی.
حهمید تهیموری
7/8/2007
مارتین شتاودینگر
ئهم دوو وێنهیه به جیاوازیینزیکهی 20 ساڵ گیراون. وێنهی یهکهم ڕهشوسپییه، که پۆلیسی ئۆتریش له ساڵی 1989 گرتوویه
. له وێنهی یهکهمدا پیاوێک دهبینرێ که دهرد و ئازار به سهرو ڕوومهتییهوه دیاره و ههروهها تهقهڵهکانی شانی چهپیشی که دووراوهتهوه دهبینرێ. ماوهیهک پێش گرتنی ئهم وێنهیه، له نهخۆشخانهی شاری وییهن، که به هۆی برینداربوونی به چهکی گهرم تیمار کرابوو، گیراوه.
وێنهی دووههمیش، وێنهیهکی ڕهنگییه و کهمێک لێڵه و دهتوانرێ بووترێ ماوهی گرتنی ئهم وێنهیه زۆر دوور نییه. پیاوێک به ڕیشی سێ ڕۆژه، زهردهخهنه له سهر لێوانی، به کۆت و کراسێکی پۆشته که یهخهکهی لهسهر مۆدێلی دهوروبهرانی مهحمودی ئهحمهدی نهژاد، سهرهک کۆماری ئێستای ئێران، کراوهیه.
له وێنهی یهکهم بهرپرسی تیمی تێرۆر دهبینرێ که له ئۆتریش ڕێبهری حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و ههڤاڵانی تێرۆر کرد. وێنهکان ئاماژه بهو بهرزکردنهوهی پلهو پایهی سهیروسهمهرهی سهحرارودی دهکهن که له ماوهی 20 ساڵی ڕابردوودا ئهم پۆستانهی دهست کهوتووه. ههرچهند ئهم کابرایه له کاتی تێرۆری وییهن به هۆی گوللهی ههڵهی خۆیانهوه له کاتی ڕوودانی تێرۆرهکه کهمێک له مهرگ نزیک ببووهوه. ههبوونی حوکمی گرتنی ناوبراو تاکوو ئێستا له لایهن دادستانهوه بهردهوامه، بهڵام دهوڵهتی ئۆتریش هیچ ههنگاوێکی جیددی بۆ گرتنی سهحرارودی نهناوه و ناوبراو ئهمڕۆ یهکێک له گهوره بهرپرسانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانه.
جهعفهری سهحرارودی به ههبوونی ئهو پۆستهی که ئێستا ههیهتی، توانی له مانگی مای 2007دا لهگهڵ ههیئهتێکی ئێرانی له کونفرانسی شرم الشیخ له وڵاتی میسر، که لهسهر ڕهوشی عێراق پێکهاتبوو، بهشدار بوو و له بهرانبهر وهزیری دهرهوهی ئامریکادا دانیشێ. ئهمهش له کاتێکدا بوو که ئامریکاییهکان چهند مانگێک پێش گرتنی ئهم کونفرانسه تێکۆشابوون له ئۆپراسیونێکی تایبهتیدا ئهم تێروریسته بهناوبانگه دهسگیر بکهن.
سهحراروودی له ڕاستیدا مرۆڤێکه چهند ڕووی ههیه. دوای ئهنجامدانی گهڵاڵهی تێرۆری وییهن به شێوهیهکی نهێنی و گوماناوی ناردرایهوه تاران. کاتێکیش که ناوبراو یهکێک له ئهفسهره پایهبهرزهکانی سپای قدس له قهرارگای ڕهمهزان، ئۆرگانی پێوهندیدار به سپای پاسداران، بووه وهکوو قارهمانێک پێشوازی لێکرا. نێوی سهحرارودی له ناوچهی ڕۆژئاوای وڵات زهمانێک وێردی سهر زمانان بوو، لهوه دهچێ ئێستا ههرگیز کهسێک بهم ناوه ههر نهبووبێ.
له تاران ماوهی 2 مانگ له نهخۆشخانهی تایبهتی سپای پاسداران له ژێر چاودێریدا بوو. پاش ماوهیهک به پلهی ژهنهراڵی بۆ کوردستان گهڕایهوه. له سهرهتای ساڵانی 1990 تا ئهم دواییانه چهند جار بۆ کردهوهی جۆراوجۆری تێرۆریستی دهرهوهی سنوور، چووهته کوردستانی عێراق. له ساڵی 1996 بهرپرس و مهسئولی ئهنجامدانی هێرش بۆ سهر مهقهڕهکانی حدکا له سنوورهکانی کوردستان بووه. دهوترێ کاتێک هێرشی کردووهته سهر حدکا وتوویه: بهو جۆرهی که قاسملووم له نێو برد، ههمووی ئێوهش له نێو دهبهم.
ئۆپراسیۆنی تایبهتی: باکوری عێراق (کوردستان)، شاری ههولێر، 11 ژانویهی ساڵی 2007
هێلیکۆپترێکی شهڕکهر له کاتی فڕین به سهر ماڵێکی دوونهۆمی به شێوهیهکی نۆرماڵ خهریکی فڕین بوو. ئهمهش ههمان ماڵ بوو که سهربازه ئامریکاییهکان له کاتی گهمارۆدان و هێرش بردنه ژووری ئهم ماڵه ئهو پێنج ئێرانیانهیان به دیل گرت. لهم کاتهشدا دهنگۆی ئهوه ههبوو گوایا یهکێک له گیراوهکان جهعفهر سهحرارودی بووه. بهڵام زۆری نهخایهند که ئهم دهنگۆیه بهدرۆ خرایهوه و ڕوونیش بووهوه که جهعفهر سهحرارودی له نێو گیراوهکاندا نهبووه.
ئامریکا سهحرارودی و هاوکارهکانی به ئۆرگانیزه کردن و پهرهپێدان به گرووپه تێرۆریستیهکان له عێراق و، دانی یارمهتی ماڵی و چهکی مودێڕن بهوانه تاوانبار دهکا. له کاتی ئهنجامدانی ئۆپێراسیۆنی سهربازانی ئامریکایی، سهحرارودی له ماڵێکی تردا بووه له چهند کیلومیتری ههمان ماڵ که ئێرانییهکانی تێدا به دیلگیران. ئهم تێرۆریسته بهناوبانگه له شاری ههولێرهوه ههمان شهو بهڕێ دهکرێتهوه بۆ ئێران.
حهوتهی ڕابردوو، حهوتهنامهی نیوز ویکی ئامریکایی، وتووێژێکی لهگهڵ سهحرارودی له پیوهندی لهگهڵ ئهو پێنچ ئێرانییه بهدیل گیراوانه له ههولێر ئهنجامدا. ناوبراو بۆ یهکهمجار ئهوهی درکاند: له جێگایهک خهریکی پشوودان بووین، که ئێمهیان ئاگادار کردهوه سهربازانی ئامریکایی خهریکی ئۆپهراسێۆنن. ناوبراو هاوکات دهڵێ: بۆ ههڵاتن لهو جێگایه هیچ پهلهم نهکردووه و درێژهی پێدهدا: له کاتی دهرکهوتنی ههتاو ههر لهو ڕێگایه که هاتبووم، گهڕامهوه ئێران که ڕێگای ههمیشهیی هاتنی ئێمهیه بۆ کوردستان، تهنانهت له نێوان ڕێگادا ڕاوهستاین و سوبحانهمان خوارد. سهحرارودی درێژه دهدا به قسهکانی و دهڵێ: ئامادهبوونی من لهوێ به شێوهیهکی نهێنی نهبووه، بهڵکو له سهر داوای جهلال تاڵهبانی سهرهککۆماری عێراق سهفهرم بۆ کوردستان کردبوو.
بهرز کردنهوه و پله و پایه و لێپرسراوهتی
ههیئهتهکانی زیاتر له 30 وڵاتی جیهانی له ڕێکهوتی 3ی مانگی مای ساڵی 2007 له شهرمولشهیخی میسر کۆبوونهوه تاکوو بتوانن له پیوهندی لهگهڵ کێشهی عێراق وتووێژ بکهن و بۆ نههێشتنی کێشهکان چارهسهرێک بدۆزنهوه. ههیئهتی ئامریکایی له کۆندالیزا رایس، وهزیری دهرهوه، و هاوڕێیانی پێکهاتبوون. له بهرانبهر میزی ئهواندا ههیئهتی ئێرانی، که سهحرارودی یهکێک له ئهندامانی بوو، دانیشتبوون. به کورتی ئهمه یهکهم دانیشتنی ڕهسمییه که سهحرارودی وهکوو دیپلوماتێک لهگهڵ دیپلوماته ڕۆژئاواییهکاندا دادهنیشێ. ناوبراو ساڵی ڕابردوو وهک جێگری سهرۆکی شۆڕای ئهمنیهتی میللی ئێران، عهلی لاریجانی، ههڵبژێردرا. لاریجانی ئێستا بهرپرسی پێوهندی و وتووێژه لهگهڵ ڕۆژئاوا، له پێوهندی لهگهڵ چهکی ناووکی ئێراندا.
بهرزکردنهوهی پلهی محهممهد جهعفهری سهحرارودی وهکوو دیپلوماتێک له ڕاستیدا له هێزو توانای سهرهککۆماری ئێران، ئهحمهدی نهژادهوه سهرچاوه دهگرێ. ئهحمهدی نهژاد بۆ خۆی ئهندامی ههمان سپای قودسی سهر به سپای پاسدارانی ئنقلابی ئیسلامی بووه و سهحرارودیش لهوێدا چالاکیی تیرۆریستی نواندووه.
حهوتهنامهی بهنێوبانگی ئێکۆنۆمیست له ههڵسهنگاندنێکیدا هێزی سپای پاسدارانی بهرانبهر به هێزی دهوڵهت لهقهڵهمداوه که به بێ لهئارادابوونی هیچ چهشنه ههڵبژاردنێک ههموو ئیمکانات و دهستڕاگهیشتنی پێویستی به دهوڵهت ههیه. تاکوو ئێستا چهندین کهس له ئهندامانی پێشووی سپای پاسداران توانیویانه به کهڵکوهرگرتن له دهستهڵاتی خۆیان، کورسی له مهجلیسدا دهستهبهر بکهن. ههروهها زۆربهی دهزگا ڕهسمی و گرنگهکانی پڕوپاگهنده، ههواڵنێری و ههواڵگریی ئێران، بهرنامه و پرۆژهی گهورهی ئابووری، (وهکوو پرۆژهی لوولهی گاز و مێترۆی تاران) له ژێر کونترۆڵی ئهم گرووپه دایه. ئهمهش خۆی له خۆیدا نیشانهی ڕادهی دهستهڵات و هێزی ئهوانه له ناو دهوڵهتدا. له ماوهی ده مانگی ههوهڵی سهرهککۆمار ئهحمهدی نهژاددا، بهربهڵاویی پرۆژهی ژێر دهستهڵاتی سپای پاسداران له 2 میلیارد دولارهوه بۆ 12 میلیاراد دولار بهرز بۆتهوه. لێکۆڵهری بواری ئابووری، سهعید لیلاز له وتووێژێکیدا بۆ حهوتهنامهی ئێکۆنۆمیست ئاماژهی بهم گرووپه داوه و دهڵێ: ئهوانه ههمان کهسانن که ئیمتیازاتی زۆر بهرزیان ههیه و له ڕاستیدا چینێکی کۆمهڵایهتی نوێن له ڕێگای هێزی سیاسییهوه توانیویانه زۆربهی شاڕهگهکانی گرنگی ئابووری ئێران بخهنه ژێر کونترۆڵی خۆیانهوه.
بهشدار بوونی سهحرارودی وهکوو یهکێک له ئهندامانی ههیئهتی ئێرانی له کۆنفهرانسی شهرمولشێخ له میسر، له ڕاستیدا گاڵتهکردنێک به ئامریکاییهکان بوو. پاسداری کۆنهکاری دوێنێ و دیپلوماتی نوێی ئیمرۆ سهحرارودی لهگهڵ له وتووێژیدا له نیوزویک دهڵێ: ئامریکاییهکان که ئامادهی وتووێژ لهگهڵ ئێران نهبوون، شانسێکی زۆر بهنرخیان له دهستدا. ئێمه له واقیعدا ئامادهین له پێوهندی لهگهڵ عێراق بۆ دابینکردنی ئاسایش لهو وڵاتهدا هاوکارییان بکهین. بهڵام ناوبراو به وتهیهکی پڕ له ههڕهشهوه دهڵێ: ئهگهر ئێمه بمانهوێ دژی ئامریکا ههنگاو بنێن، باش دهزانین چۆن و له چ ڕێگایهکهوه دهست به کار دهبین. ئهم وتانهی سهحرارودی نیشانهی ماهیهتی تێرۆریستی ناوبراوه که تهنانهت وهکوو دیپلوماتێک ناتوانێ ئهو کردهوه نهێنیانه ڕابگرێ.
پێداچوونهوهیهک له بواری تێرۆریستی کوردهکان له وییهن
له ڕۆژی 13ی جولای ساڵی 1989 له کردهوهیهکی تێرۆریستیدا، له لایهن یهکێک له تیمهکانی تێرۆری سهربه کۆماری ئیسلامیی ئێران که جهعفهر سهحرارودی بهرپرسی بوو، ڕێبهری حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران د. قاسملوو و هاوڕێیانی تیرۆر کران.
هیوا بارامی نوێنهری حدکا له ئۆتریش دهڵێ: دوکتۆر قاسملوو ڕێگه چارهی کێشهی کوردهکانی ئێرانی تهنیا له ڕێگای سیاسییهو به مومکین دهزانی. ناوبراو هیچکات باوهڕی به چارهسهریی ئهو کێشهیه له ڕێگای نیزامییهوه نهبووه.
دوو کهس له ههڤاڵانی د. قاسملوو لهو کردهوه تێرۆریستیهدا گیانیان لهدهستدا. ههروهها سهحرارودی به هۆی گوللهیهک که ڕوو له د. قاسملوو هاویژرابوو، به ههڵه بریندار بوو. لهگهڵ ههبوونی بهڵگهی ئاشکرا و نکۆڵی نهکردنیشی له لایهن پۆلیس و دامودهزگای قهزایی ئۆتریشهوه، حوکمی گرتنی سهحرارودی و تێرۆریستهکانی هاوکاری دهرنهچووه. به گرتنی دوو ئێرانی له جێگای ڕووداوهکه و سهرهڕای ئهوهی که بهشداری کاری تێرۆرهکهش بوون، به ڕوونی دیاره و ههڵسوکهوتی پۆلیسیش له کاتی لێکۆڵینهوه لهو تێرۆرانهدا نیشان دهدا، که ئهوانه نهک وهک تاوانبار بهڵکو وهک شایهتحاڵ پێناسه کراون.
به هۆی گوشاری حکوومهتی ئێران بۆ سهر وڵاتی ئۆتریش، تێرۆریستهکان توانییان بهبێ هیچ گرفتێک بۆ ئێران بگهڕێنهوه. پاش گهڕانهوهی تێرۆریستهکان بۆ ئێران دامودهزگای قهزایی ئۆتریش حوکمی گرتنی ئهوانهی دهرکرد، بهڵام له کردهوهدا هیچ تهڵاشێکی جیددی له لایهن دهوڵهتی ئۆتریشهوه بۆ گرتنی ئهم تێرۆریستانه ئهنجام نهدراوه.
و. بۆ فارسی: کهیومهرس شههسهواری
(2007/8/14 - 01:17) -
کاتهکانی چاوهڕوانیی عهداڵهت, هلن قاسملوو
له نووسینی: هلێن قاسملوو، ڕۆژنامهی ئۆتریشی دیی پرهسه
3/8/2007
و. بۆ فارسی: کهیومهرس شههسهواری
بکوژانی هاوسهرهکهم ئێستا بهرپرسانی حکوومهتی ئێرانن – ئایا ههر بهو هۆیهییه که هیچ لایهک پێیان ناوێرێ؟
له ماوهی زیاتر له 18 ساڵه واته له ڕێکهوتی 13ی ژولای ساڵی 1989، تێرۆرێک دژی نوێنهرانی کوردهکان، دوکتور عهبدولرهحمانی قاسملوو سکرتێری گشتی حدکا و نوێنهری ئهو حیزبه له دهرهوهی وڵات عهبدوڵا قادری ئازهر ئهنجام درا.
حکوومهتی ئێران مێردهکهم عهبدولرهحمانی قاسملوو یان داوهت کرد بۆ وتووێژ له سهر کێشهی کوردهکان له ئێران. ههڵبهته ئێرانیهکان به پاسپۆرتی سیاسی ههر بهو مهبهسته بۆ وییهن سهفهریان کردبوو، ئهمانه ئهو تێروریستان بوون که قاسملوو هاوڕێکانی له سهر میزی وتووێژ شههید کرد. ئهوانه تهنانهت پرۆفیسۆر فازڵ ڕهسوڵ که ناوبژی کهری ئهم وتووێژه بوو، دهسترێژیان پێدا کرد و شههیدیان کرد.
پاش چهند سهعاتێک ئاشکرا بوو که ئهوانهی به پاسپۆرتی سیاسی لهم وتووێژهدا بهشداریان کردوه ئهم جینایهتهیان ئهنجام داوه. سهرهڕای ئهم کردهوهش نه تهنیا ئازاد کران بهڵکو پۆلیسی ئۆتریش تاکوو فڕۆکهخانه سکۆرتی کردن. بهرپرسی تیمی تێرۆرهکهش، محهمهد جهعفهر سهحرارودی، لێرهدا دهستی به پۆستی جێگری بهرپرسی شۆرای بهرزی ئهمنیهتی میللی گهیشتووه. ههرچهند حوکمی گرتنی به زۆری له ئۆتریش له سهری دایه. بهڵام تاکوو ئێستا هیچ ههنگاوێک بۆ گرتنی ناوبراو نهنراوه. لانیکهم زانیاری له جێگای دانیشتنی سهحرارودی له کوردستانی عێراق و یان ئهوهی که لهم دواییانهدا وهکوو نوێنهری ههیئهتی بهشدار لهو کونفرانسه که له پێوهندی لهگهڵ کێشهی عێراق له شرم الشیخ له میسر پێک هات، بووه. ههرچهند حهوتهنامهی پروفایل لهم بارهیهوه ههواڵێکی بهڵاو کردهوه. بهڵام له لایهن دهوڵهتی ئۆتریشهوه هیچ دژکردهوهیهک پیشان نهدراوه.
له چاوهڕوانی عهداڵهت دا
زیاتر له 18 ساڵه له ڕووداوی تێرۆری وییهن تێدهپهڕێ. پاش ڕاگهیاندنی حوکمی دادگای میکۆنۆس له ڕێکهوتی 10ی ئاپریلی ساڵی 1997 که لهوێ بهرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێران تاوانبار کران و سهرهڕای ئهوهش تاوانباریهتی کۆماری ئیسلامی ئێران به بێ هیچ گومانێک سابت کرا. هێشتا دهزگای قهزایی ئۆتریش له درێژهی لیکۆڵینهوه بۆ ڕوون کردنهوهی ئهم تێرۆره سیاسییه بهرگری دهکا.
له ڕێکهوتی 17ی سێپتامبری ساڵی 1992 جێگری دوکتۆر قاسملوو واته دوکتور شهرهفکهندی له ڕستۆرانێکی یونانی به ناوی میکۆنۆس کهوته بهر هێرشی تێروریستان که له لایهن کۆماری ئیسلامی ئێرانهوه مهئموریهتی ئهو تێرورهیان پێ سپێردرابوو. به پێچهوانهی دهزگای قهزایی ئۆتریش، قوهی قهزائییهی ئاڵمان سهرهڕای ئهوهی که داکۆکی له سهربهستی خۆی دهکرد، ڕووداوی تێروری بڕلینی ئاشکرا کرد. له دۆسیهی دهرکردنی حوکمی مێژوویی میکۆنۆس ئاماژه به بواری تێروری وییهن کراوه که دهڵێ: بۆ ئهوهی ئهم دهنگی حدکا کپ بکرێتهوه، ڕێبهرانی سیاسی ئێران ئهم بڕیارهیان داوه که نه له ڕێگهی سیاسی لهگهڵ ڕێبهرانی حدکا خهبات بکرێ بهڵکۆ ئهوانه له ڕێگای ڕق و قینهوه دهبێ له نێو ببرێن.
تێروری سکرتێری پێشوی حدکا د. قاسملوو دوو هاوڕێکهی له وییهن و جینایهتی میکۆنۆس له بڕلین بڕیارێک بوو که له لایهن بهرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێران دراوه. ئهو بهڵگانهی که له کاتی دادگای میکۆنۆس دهست کهوتن، ڕووداوی وییهن و بڕلین به جۆرێکی نکول لێی نهکراو به یهک گرێ دهدا و ههبوونی دهستی ڕژیمی ئێران بۆ ئهنجام دانی ئهم جینایهته به ئاشکرا سابت دهکا. به نێوی عهداڵهت، مافی مرۆڤ و بۆ مانهوهی کهرامهت و سهربهستی قوهی قهزاییهی ئۆتریش، له دهوڵهتی ئۆتریش داوا دهکهم بۆ ڕوون کردنهوهی جهنایهتی وییهن لێکۆڵینهوه لهو بوارهدا سهر له نوێ دهست پێ بکاتهوه.
لێرهدا باسی عهداڵهت له بهرانبهر قوربانیان و بنهماڵهی ئهواندا و ههروهها میللهتی کورد و ئۆتریش دهکرێ. کات ههرچی خێراتر تێدهپهڕێ، بهڵام جینایهتی 13ی ژولای ساڵی 1989 ههرگیز له بیر ناچێ.
هلێن قاسملوو هاوسهری عهبدولڕهحمان قاسملوو که له ساڵی 1989 له وییهن شههید کرا و ناوبراو دانیشتوی پاریسی فهرانسهیه.
/8/2007
٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭٭
(2007/8/14 - 01:02) -
نووسینی: ئهحمهد ئاڵتان
و. بۆ فارسی: عهلی محهمهد تهباتهبایی
و. بۆ کوردی: حهمید تهیموری
ئهمه وتارێکه که نووسهری تورک ئهحمهد ئاڵتان نووسیوویه و لهم وتارهدا ههڵسهنگاندنێکی کردووه له سهر خهڵکی تورکیه و جیاوازی فهرههنگی و کۆمهڵایهتی و سیاسی و تهنانهت ئابوریش. منیش به پێویستم زانی وهری گێڕمه سهر زمانی کوردی و پێم وایه بۆ خوێنهرانیش ئینترهسانت دهبێ. ههرچهند زۆر له بۆچوونهکانی لهگهڵ ئهمڕۆدا ناگونجێ و منیش له نێو کهواندا بیروڕای خۆمم نووسیووه.
له تورکیه سوپا و دهوڵهت سهرقاڵی خهباتێکی تهواو ڕادهبهدهرن بۆ وهرگرتنی هێزو دهسهڵات. دهوڵهتیش بهتهواوهتی به دوو گروپی دیاریکراو دابهش کراوهو و وڵاتیش تووشی قهیران بووه.
نووسهری تورک، احمد آلتان، دژکردهوهکانی وڵاتهکهی شرۆڤه کردووهو له ڕووداوه بههێز و مهترسیدارهکانی ئاگاداری دهدا.
تورکیه له کاتی جووڵانهوهیهکدایه بۆ پاکانه حهسابێکی گهوره و لهوانهیه ئهمهش کۆتایی بێ. بهڵام ئهوهی لهم گێرهوکێشهیهدا کاریگهری و ڕۆڵی ئهسڵی له ئهستۆدایه کێشهی دینی یان قهومی نیه. ئهم وڵاته بهرهو لهت بوونێک دهڕوا که له ڕاستیدا تووش و ئێستاش تهتڵهی زهوی بووه. شتهکه لێرهدایه که جیاوازی فهرههنگی که له تهواوی ساڵیانی دهسهڵاتی کۆماریی دهسهڵاتدار بووهو له ڕاستیدا زۆر قووڵتریش بووهتهوه.
لهم کات و ساتهدا له تورکیه له لایهک چینو توێژی گهورهی مرۆڤ که پیش چوونه ژووری ماڵهکانیان پێڵاوهکانیان دهر دێنن، ژنهکانیان حیجابی ئیسلامی به سهریانهوهیه و مێردهکانیان به بیجامهوه له کۆڵانهکاندا دهسووڕێنهوه، کوڕه لاوهکانیان زۆربهی کات له کافتهریاکان دهیگوزهرێنن، ئهوهش له کاتێکدایه که کچهکانیان له ژێر کۆڵهکهیهکی تووندو سهرکوتکهرانهدا ژیان دهبهنه سهر، ئهو مرۆڤانهی که ڕووناکی ماڵهکانیان له لامپی ههرزان و فلورسنت مسۆگهر دهبی، موسیقای دڵخوازی خۆیان شتێکی نێوان موسیقای ناوچهیی و عهرهبی دایه و لهوانهیه و له تهواوی تهمهنی خۆیاندا ههرگیز کتێبێک نهخوێننهوه، ژن و مێردهکانی ئهمانه ههرگیز پێکهوه ناڕۆنه ڕستۆرانێک و تهنانهت شانۆش بۆ ئهمانه شتێکی بێگانهیه، ئهمانه خوێندهواری تاڕادهیهک کهمیان ههیه و خاوهنی بۆچوونێکی دینی بههێزن.
بهڵام له لایهکی ترهوه گرووپێک ههن که بۆ خوێندنی باڵا ڕوو له کۆلیجه بیانیهکانی ئێستانبۆل دهکهن، کهسانێک که له جێژنی کۆلێج لهگهڵ جێژنی زهماوهند و سهماکردنهکاندا بهشدارییان کردووه، ئهوانه دهچنه سینما، کتێب دهخوێنن، ههرچهند زۆر کهم و خوێندهواری بهرزیان ههیه، موسیقای دڵخوازی ئهوانه بهربهڵاوه ههر له موسیقای پاپ تاکوو کلاسیک و جۆراوجۆره و دێکۆراسیۆنی ماڵهکانیان به پێی سهلیقهی خۆیان ههڵبژێردراوه، ژنی ئهمانه ههرگیز له حیجابی ئیسلامی کهڵک وهرناگرن و ئهگهر چی ئیجازه به کچه لاوهکانیان نادهن که پێوهندیان لهگهڵ دۆست کوڕهکانی خۆیاندا ههبی، بهڵام گهر کچهکانیان ئهو کارانهش بکهن زۆر گرنگ نیه بهلایانهوه، ئهم کهسانه گهرچی به خوا باوهڕیان ههیه بهڵام بۆ عیبادهتی دینی گرنگیهکی ئهوتۆ نادهن، ئهمانه زانیارییهکی ئهوتۆیان له سهر شهراب نیه بهڵام له مێواندارییهکانی خۆیاندا ئهڵکۆڵ دهخۆنهوه، ڕۆژنامه دهخوێننهوه و سهیری میزگرده سیاسیهکان له تهلهفزیون دهکهن، ئهم خهڵکانه ههست دهکهن که لهو گرووپه پێشکهوتوخوازانهی کۆمهڵن و ژیانی خۆیان تهقریبهن به شێوازی ستانداردی ژیانی ڕۆژئاوایی پێش دهبهن.
بیروبۆچوونی دژ بهیهک
شێوازی ژیانی ئهم دوو گرووپه هیچ پێوهندییهکی بهیهکهوه نیه. به پیچهوانهی ڕۆژئاوا، جێگایهک که بۆ چاک تێگهیشتنی کۆمهڵ به ههموو چین و توێژێک لهو مادانهی وهکوو موسیقای کهنیسهیی، ههموو شێوازه دینیهکان و چیرۆکهکانی ئنجیل که تهنانهت بۆ پهردهی سینماش کهڵکیان لێ وهردهگرن، دهیکهنه خۆراکی ڕۆژانهیان، له تورکیه گهڵاڵهی فهرههنگی بوونی نیه تاکوو بتوانێ ئهم گرووپه دژی یهکانه پێکهوه گرێ بدا. ژیانی ئهوانه، بۆچوون و سهلیقهکانیان بهتهواوی له یهک جیان و هیچ پێوهندییهکیان لهگهڵ یهک نیه و دژی یهکن.
ئهو گرووپی یهکهمه له تهواوی ساڵیانی کۆماری سهرزهنش و له هیچ لایهکیش وهریان نهگرتوون و خراونهته پهراوێزهوه. ئێستا گرووپهکهی تر خاوهنی تهشکیلات و هێزێکی سیاسین و له ههر ههڵبژاردنێکدا بهشدار بن سهرکهوتن به دهست دێنن.
گرووپی دووههم کهمینهن و لهم کات و ساتهدا شانسی سهرکهوتنیان له ههڵبژرادنێکی تردا نیه. ئا لهم خاڵهدایه که دژکردهوهیهکی مێژوویی سهر ههڵدهدات: لهو جێگهی که گرووپی دووههم و لایهنگریکردن له ڕۆژئاوا دهزانێ که ئهگهر پێڕهوی له بۆچووبی سیاسی ڕۆژئاوا بکا، ناتوانێ بۆ جارێکی تر دهسهڵات بهدهستهوه بگرێ، ههر لهبهر ئهوهییه نسبهت به ئهرزشهکانی دێموکراسی ڕۆژئاوایی دژایهتی دهکا. بهڵام گرووپی یهکهم بایی خۆیان لهگهڵ بایی رۆژئاوا به پێچهوانه دهزانن که تهنیا وهکوو یاساکانی رۆژئاوا له بهر چاو بگرێ دهتوانێ به دهسڵات بگا. ئاکامهکهی وههایه که گرووپی یهکهم تێدهکۆشن بۆ خۆگونجاندن لهگهڵ ههموو نهریتێکی رۆژئاوایی و پێوهندیهکانی خۆیان لهگهڵ واندا پهره پێبدهن.
هێزی نیزامیش لهم تێک ڕۆخانی فهرههمگییه دا ڕۆڵێکی گرنگ یاری دهکا. ئهگهر سپا له گرووپی یهکهم پشتیبانی بکا و یاسای ڕۆژئاوایی بۆ دیموکراسی له بهرچاو نهگرێ بۆ خۆشی که ئهو دهسڵاتهی بهدهستهوهیه ئێستا ئهوهش له دهست دهدا. له ڕاستی دا سپای تورکیه له منداڵانی گرووپی یهکهم پیک هاتووه که له هاوکاریدان لهگهڵ گرووپی دووههم و لهگهڵ ئهو نرخ و باییهی ئهواندا دژایهتی دهکا، بهڵام سهره ڕای ئهوانهش ههر دهسڵاتیان بهدهستهوهیه. له لایهوهکه دهتوانین بڵێین که سپا لهگهڵ ڕهگ و ڕیشهی خۆی دا خهیانهت دهکا. لهم کاتهشدا واپێ دهچێ که ئهم دوو گرووپه له کاتی خۆ ئاماده کردندان بۆ خهباتێکی یهکهڵا کردنهوهو دهسڵات بهدهستهوه گرتن.
ئورووپا ههرگیز له ڕاپهڕین پشتیوانی ناکا
گرووپی یهکهم ئێستا له بواری ئابوری له وهزعێکی باش و بههێز دا دهیگوزهرێنێ. ههرچهند نێوانیان لهگهڵ حکوومهتددا باش نیه، ئهوهی که له ئاناتۆلی دا به بهرههمی دێنن له دهرهوه دهیفرۆشن. ئهم گرووپه به تێکۆشانی خۆیاندا دهسڵاتیان به دهستهوه گرتووه و له ڕێکخراوی سیاسی خۆیاندا به تهواوی پشتیوانی دهکهن. بهڵام گرووپی دووههم لهم کاتهدا تووشی قهیرانی ئابوری هاتوون. لایهنگرانی گرووپی یهکهم بورژوازی گهورهترن که له دهرهوه خهریکی بازرگانین و ههر لهوێش له ئێعتباری ماڵی باشێش بهرخوردارن. ئهم گرووپه بهشێکی ڕۆشنبیریان تێدایه که باوهڕیان وایه تورکیه تهنیا کاتێک دهتوانێ بۆ حاڵهتی مساوی بگهڕێتهوه که له شێوهی دیموکراسی کهڵک وهرگرێ و له بهشێکی بوروکراتێش بهرخورداره که دهڵێ سترۆکتوری وڵات دهبێ بۆ هاوکاری لهگهڵ جیهاندا ئاڵوگۆڕی بهسهردا بێ. بهڵام بهشه گرنگهکانی نیزامی قضایی، سپا و بوروکراسی وڵات لایهنگری گرووپی دووههمن. ههر چهند گرووپی دووههم دهزانێ ناتوانێ له ڕێگای جۆرهکانی سیاسی دا و بنیادی دیموکراسی له بهدهستهوه گرتنی دهسڵات بمێنێ، لهم کاتهدا خهریکی دۆزینهوهی ڕێگاچارهیهکی تره. ههڵبژاردنی سهرهک کۆماری بهرنامه و مهبهستی ههر دوو گرووپهکهی به ڕوونی ئاشکرا کرد و نیشانی دا که تاکوو چهنده وتووێژ له نێوان ئهوانهدا گهرموگوڕه. گرووپی دووههم که له لایهن سپاوه پشتیوانی لێ دهکرێ خوازیاری ههڵبژاردنێکی تر نین. به تێپهڕ بوونی زهماندا دهنگۆی ڕاپهڕین ڕۆژ دوای ڕۆژ پهره دهستێنێ. باسی حکوومهتی نیزامی له ئارادایه. بهڵام ئهگهر کودتا یان ڕاپهڕین دهست پێ بکا چی ڕوو دهدا؟
گرووپێک که شێوازی ژیانیان ڕۆژئاوایی تره به پشتیوانی ئهرتش دهسڵات به دهستهوه دهگرن و لهم کاتهشدا پشتیوانی ڕۆژئاوا له دهست دهدهن، له بهر ئهوه ئورووپا له ڕاپهڕین پشتیوانی ناکا.
له لایهکی ترهوه ئامریکا ههردهم عمل گرا لهوانهیه له بهرانبهر پشتیوانی بیروبۆچوونهکانی له باکوری عێراق (کوردستان) و ڕۆژههڵاتی ناوین له ڕاپهڕینێکی وهها دا پشتیوانی بکا، بهڵام لێرهشدا ئامریکا لهگهڵ کۆسپێکی جیددی دا ڕووبهڕووه. وڵاتێک که عێراقی داگیر کردووه و دهڵێی بهم کردهوهیهی دیموکراسی دادهمهزرێنێ و ناتوانێ بۆ جیهان و تهنانهت بۆ خۆشی شروڤهی بکا که چۆن له ڕاپهڕینێکی نادیموکراتیک پشتیوانی دهکا. پاش تراژدیای عێراق ئیتر ئهو هێزهی نامێنێ که دژکردهوهکانی نێونهتهوهیی له بهر چاو نهگرێ. سهرهڕای ئهوهش ئامریکا چ بیههوێ و چ نهیههوێ دهبێ لهگهڵ ڕاپهڕینێکی وهها دژایهتی نیشان بدا.
بهڵام وڵاتێک که له وڵاتانی ڕۆژئاوا یارمهتی ماڵی وهردهگرێ و ئهرتشیش پشتیوانی لێ دهکا و چهکهکانیشی له وڵاتانی ڕۆژئاوا وهردهگرێ، چی دهکا ئهگهر ڕێگای خۆی لهگهڵ ڕۆژئاوادا جیا کاتهوه؟ به بۆچوونی من گرووپی دووههم له میژه به دوای وهڵامی ئهم بیره دا دهگهڕێ و سهرئهنجام ئهم وهڵامهشی دهست کهوتووه. ئهگهر له تورکیه ڕاپهڕینێک ئهنجام بدرێ جیهان لهگهڵ پهدیدهیهکدا ڕووبهڕوو دهبێ که پێشتر ههرگیز به چاوی خۆیان نهیان بینیوه.
(پێموایه ئهم بۆچوونه له ڕاستی دا زۆر دووره، چوونکه جیهان زۆر ڕاپهڕینی خوێناویان بینیوهو هیچ شتێکیش له جێگای خۆی نهجووڵاوه و چارهشیان کردووه.) که وابوو ڕاپهڕینێکی لهو چهشنه تورکیه دهگهڕێ به دوای هاوکاری و هاوپهیمانی لهگهڵ ڕووسیه و ئێران چهک و وزهو یارمهتی ماڵی خۆی لهو وڵاتانه دابین دهکا. گاز ، نهوت و چهکی ئهتۆمی له ڕووسیه و ئێران بۆ مانهوهی تورکیه کافیه، ههرچهند بۆ ماوهیهکی کورت. بهڵام بلوکێک که له ڕووسیه، تورکیه و ئێران پێک بێ دهتوانی نهزمی جیهان تێک بدا. بۆ نموونه ئهم بلوکه دهتوانێ کونترۆڵی تهواو به سهر ڕۆژههڵاتی ناوین بکا و یان ئورووپا له نێو سنوورهکانی قاڕهی چکۆلهی خۆیدا بهند کا. دهتوانێ قهفقاز، ئهفغانستان و پاکستان بکیشێته ژێر دهسڵاتی خۆی و دهتوانێ پێوهندی نزیک لهگهڵ جیهانی ئیسلام دابین بکا، دهتوانێ دهست بگرێ به سهر سهرچاوه نهوتیهکاندا و تهنانهت لهگهڵ وڵاتی چین دا هاوکاری بکا. (پێموایه ئهمهش لهو قسانهیه که تورکیه ڕۆژانه دهیکا و به هیچ ئاکامێکیش ناگا. ئهو قهیرانه ئێستا تورکیهی تێکهوتووه زۆر لهوه گهوره تره که بلۆکی سێ لایهنه دژی وڵاتانی ڕۆژئاوا و ئامریکا پێک بێنێ و ئاوا بهو ئاسانیشه دهستی بگاته سهرچاوه نهوتیهکانی کهرکووک و کوێت و سعودیه و هتد...)
تهنیا جهرهقهیهک بهسه
جموجووڵێکی وهها بهربهڵاو کاریگهریی ڕۆژئاوا تێکهڵێک له ئورووپا، ئامریکا و تاکوو ڕادهیهک بهرهو ژاپۆن ههڵدهکشێ. بلۆکی نوێ له بواری نیزامی، ماڵی و له باری سهرچاوهی وزه هێزێکی زۆر گهورهی له دهست دهبێ. بهم جۆره لهت بوونی ههنوکهیی له تورکیه دهتوانێ ببێته لهت بوونێک له جیهان دا. ئهگهر بڕیار بی که شهڕی جیهانی سێههم دهست پێ بکا، به بڕوای من له جیابوونهوهیهکی وهها دا دهست پێ دهکا. (به بڕوای منیش شتێکی وهها مهحاله، ئاوا به ئاسانی شهڕی سێ ههم دهست پێ بکا ئهویش له بهر چاوی کاڵی تورکیه. ڕهنگه سیاسهتوازانی تورکی له عهقڵی خۆیاندا شتێکی وهها فرموله بکهن و ڕۆژههڵاتی ناوین بۆ جارێکی تر بخهنه ژێر کونترۆڵی خۆیانهوه، ئهویش به قهولی پێشینیان خهیاڵ پڵاوه.)
لهوانهیه بڵێی که شتی وهها ههرگیز ڕوو نادا... کهسانێک که بهڵگهی باوهڕ پێنهکراوی وههایان به دهستهوهیه که بۆچی شتی وهها ڕوو نادا به ئاسانی له تیوریهکانی خۆیان داکۆکی بکهن. بهڵام ئهگهر پێشبینیهکانی من ڕاست دهر چوون، واش بۆ کێشهکه دهچم که ڕاست دهرچی، ئهو کات چی؟
له ڕاستی دا و به باوهڕی من ئهم سیناریهوه بۆ ئهو کهسانهی که لهگهڵ کێشهی تورکیه دهستهو یهخهن دهبێ زۆر به وردی ئاگایان لهو سیناریهوه ههبێ. یانی له لایهن ئهو کهسانهوه که له تورکیهی ئهمڕۆژ دا بوونهته هۆی تاقم و دهستهبازی، له لایهن ئورووپایهکانهوه که دهیانهوێ تورکیه له بازاڕی ئورووپا دهرکهن و به بێ شهرمی لهگهڵ وڵاتێک وهها ههڵسوکهوت دهکهن که میراتی ئیمپراتۆری یهکهی زۆر گهورهیه و له ههمان کاتیشدا تووڕهی دهکهن، ئورووپاییهکان وا پیشان دهدهن که ئهوان ڕێنوێنی و ئامۆژگاری تورکیه دهکهن ئهویش له باتی هاوکاری ڕاستهقینه و ههروهها ئامریکاییهکان که له سیاسهتی خۆیاندا له بهرانبهر تورکیه له کاتێکدا له دوو نهخش خۆیان دهنوێنن و وادهزانن که زۆر زیرهک و وشیارن.
به بڕوای من بهرهو شهڕوکێشهیهکی خوێناوی نزیک دهبینهوه ئهویش دهتوانێ تهواوی جیهان تێیدا بسووتێ. باوهڕیش نهکهین شهڕێکی وهها زۆر دوور و نهگونجاوه. ئهوهش له بیر نهکهین که شهڕی یهکهمی جیهانی به هاوێشتنی تهنیا گوللهیهک دهستی پێ کرد.
(به بڕوای من ئهمانه ههمووی له خهونێک دهچن که نووسهر له دوای یهک ڕیزیان دهکا. ئابوری تورکیه ئهوه نیه که بهرگهی شهڕێکی درێژخایهن بگرێ. ئهوهش له بیر نهکهین که تورکیه قهد له یوگوسڵاوی بههێزتر نیه، ئاوا ئورووپا و ئامریکا لهت و پهتیان کرد. ئهم سهردهمه سهردهمی دیالۆگ و لهیهک تێگهیشتنه، ههر چهند تورکیه ئههلی دیالۆگ و تێگهیشتن نیه. ئهو سهردهمه ڕۆیشت که ئیمپراتۆری ههبوو، ڕۆژههڵاتی ناوین و باڵکانی داگیر کرد. ئێستا گرووپی زۆر گچکه ههن که به بێ هێزی دهوڵهتیش شهڕی جبههیی لهگهڵ وڵات دهکهن. تورکیه و ئهحمهد ئاڵتان بهو قسانه دهیانهوێ ئورووپا و ئامریکا بترسێنن و گهلی کوردیش به کهیفی خۆیان بچهوسێننهوه. گهلی کورد بۆ ئهو دڕندانه واته ئێران، تورکیه، سوریه و عێراق ناتاوێتهوه و ئێستا خهریکه رزگاری دهبێ، که چی ئهوانهی که خهون به کۆنهوه دهبینن، له خهونی شیریندا لێی نووستوون. بیانهوێ و نهیانهوێ دهبێ ڕۆژێک له بهرانبهر عهداڵهتدا چۆک دانهوێنن و مل شۆڕ کهن بۆ داواکاریهکانی گهلی کورد. بۆ خۆشیان باش دهزانن که ئهم کێشهیه وهکوو نهخۆشی شێرپهنجه له جهستهیان نابێتهوه.)
سهرچاوه: سایتیایران امروز
------------------
ئهحمهد ئاڵتان ههم نووسهر و ههم ڕۆژنامه نووسه له تورکیه. ناوبراو پیشهی خۆی به کاری ژۆڕنالیسیتهوه دهست پێ کردووه و ههمیسهش لهگهڵ تورکیه کێشهی ههیه. ئهلتان ڕۆمان و وتارێکی زۆری نووسیوه و بهڵاو کردوهتهوه که زۆربهی ئهوانهش وهکوو پڕفرۆشترین کاری ناوبراون له تورکیه. ناوبراو ئێستا له ستانبول دهژی و خهریکی چالاکیه.
(2007/8/5 - 14:00) -
نووسینی: رضا موزونی
نیشتمانی زاگرۆس جێگای ژیانهوهی کۆنترین و ڕهسهن ترین ئاواز و ئاسهواری جیهانه. منداڵانی دانیشتوی زاگرۆس لهگهڵ موسیقادا له دایک دهبن، لهگهڵ موسیقادا گهوره دهبن و لهگهڵ موسیقاشدا پیرو کۆچی دواییش دهکهن. گهر سهرهنجێکی سهرپییانه بدهین بۆمان دهردهکهوێ بهڕاستی یهکهم دژکردهوه و پێچهوانهی مرۆڤ به چاو کردنهوهی به دنیای ڕووناک ههمان گریانی دوای له دایک بوون دایه. سرووشت و ژیانی خهڵکی نیشتمانی زاگرۆس و بێستوون بووهته هۆی ئهوهی تاکوو پێوهندییهکی نزیکی لهگهڵ زۆر موسیقای جۆربهجۆری سرووشتدا ههبێ. هاژهی نهرمهی نهسیم، هاژه و هۆرهی ئاوی ڕهوانی نێو دڵی کێوهکان، دهنگی قاسپهی کهوه عاشقهکان و هاژهی ڕووبار و ئاو با دهستیان داوهته دهستی یهکتر و ڕۆحی خهڵکی ئهم نیشتمانهیان زیندوو جوانتر کردووهو داهێنهری ئاوازی کۆن و بێ هۆش نیه که منداڵانی چکۆلهی کورد به بیستنی دهنگی گونجاو ریتمیک گوێ قۆڵاخ دهبن و پاکانیان له باوهشی دایکیان دا دهجووڵێننهوه.مورسیاچهمانهههروهها سیاچهمانه ئاوازی کۆن و ڕهسهنی ناوچهی ههورامانه و به سۆزو ههوایهکی خۆش دهخوێنرێ. نێوهڕۆکی سیاچهمانه پێکهاتووه له عهشق و هیجران و خهمباری و جاروباریش هاوار دژی زۆڵمی خاوهن مڵک و ڕهعیهتی دهورانی ڕابردووی دووری ئهو ناوچهیه و خوێندنهکهشی هونهرمهندی تایبهتی خۆی دهوێ و تهنیا دهنگ خۆش و گۆرانی بێژانی ههورامی دهتوانن بیخوێنن. به سهرههڵدانی مهکتهبی تهسهوف له ناوچهی ههورامان ئاوازی سیاچهمانه شێوازی عیرفانی بهخۆوه بینی و که پێی دهڵێن شێخانه.هۆرهله کۆنترین جۆری ئاوازی نیشتمانی زاگرۆس و له دێرینه ترین ئاوازی جیهانه. له سهر باکگروندی هۆره بهڵگهیهکی ئهوتۆمان به دهستهوه نیه بهڵام به سهرنجدان به تێکهڵ بوونی هۆنراوهکانی هۆره له باری وهزن و قافیه لهگهڵ ئهو هۆنراوانهی که له مقامی تهمورهوه دهژهنرێن، دهتوانرێ دێرینه و سابقهی تهموره بهیهکهوه گرێ بدرێتهوه. جگه لهمانهش ههندێک له مقامی هۆرهو تهموره وهکوو سهحهری تێکهڵن و بهم جۆره هاوکاتی و هاوبنهماڵهیی هۆرهو تهموره بێ شک له یهک نزیک دهکاتهوه.له باری پێشینهی تهموره یان ساز بهتهواوی ڕیشه و بنهچهی هۆره مان پێی دهدا که دهتوانین به نووسینی سهر ئهو بهرده بکهین که له دهوروبهری شاری مووسڵ دۆزراوهتهوه و تهمهنی نزیکهی 5 تاکوو 7 ههزار ساڵ دهبێ. ههروهها پهیکهری سهفالی تهمووره ژهنێک که له شاری شووش دۆزرایهوه که تهمهنی دهگهڕێتهوه بۆ 1500 ساڵ پێش زایین و به پێی ئهم بهڵگانه دهتوانرێ مێژووی 6000 ساڵه بۆ تهمووره ههروهها هۆره دابنرێ.وشهی هۆره له (ئههوراوه) هاتووهو بۆ لاڵانهوه و خوێندنی تێکستی پیرۆز و کۆن و پاڕانهوه بۆ ئههورا مهزدا چڕاوه، هێشتا هۆرهچڕانی کورد بۆ چڕینی هۆره دهست له سهر گوێیان دادهنێن و تهنیا ئاوازی پاڕانهوهیه که بۆ سنترالیزه کردن و پێوهندی لهگهڵ جیهانی ڕۆحانی دا بۆ خوێندنی دهست له سهر گوی دادهنێن.هۆره له ڕیتمی ئازاد پێڕهوی دهکا و هۆنراوهکانی ده هیجائی و له سهر وهزنی مستفعلاتن دایه. پێکهاتهی هۆره به 14 مقام دادهنێن که زۆربهی لهگهڵ تهمووره و دوزهله تێکڵاون. بهڵام ڕاستی ئهوهیه که هۆرهچڕانی ئهمڕۆی کهڵهۆر تهنیا چهند ههوا یان مقام دهچڕن که دهتوانرێ به مقامهکانی دوو دهنگی، قاچاخی چڕ، پایه مووری و غهریبی چڕ ئاماژه بکهین. هۆنراوهکانی هۆره زیاتر له ئهدهبیاتی گشتی و فولکلۆر ههڵبژێردراوه، بهڵام جار و بار هۆره چڕهکان له جێگای گونجاوی وهکوو کۆڕوکۆمهڵی خۆماڵی هۆنراوهگهلێک که بۆ خۆیان دایدهنێن دهیچڕن، که ئهم هۆنراوانهش تایبهتی له مقامی دوو دهنگی که له نێوان دوو هۆره چڕدا دهخوێنرێ، ڕوو دهدا. نێوئاخنی هۆنراوهی هۆره له ڕابردوویهکی دوور لاڵانهوهو عیرفانی بووه که دواتر به گوزهری زهمان بۆ سهردێڕی حهماسی، عاشقانه، هێجران و سرووشت و هتد گۆڕا. ههندێ جار بۆ هۆره وشهی هاوناوی وهکوو لۆره و کزه بهکار دهبهن که ههر جار هۆره چڕێک به ڕیتمی قورس تر و به دهنگی نهرمتر و هاوکات به دڵ تهنگی و خفهت و ناڕهحهتهوه بچڕێ، ئهم دوو وشه بهتایبهت کزهی پێی دهڵێن.هۆره به بێ سی و دوو تایبهتی خهڵکی کهڵهۆر و قهڵخانی یه که هۆرهچڕانی کهڵهۆر له هۆرهدا ناوبانگیان ههیه. له هۆره چڕه بهنێوبانگهکان دهتوانین نهمر (عهلی نهزهر مهنوچێهری) ناوبهرین که له چڕینی هۆرهدا بێ وێنهو تاکوو ئێستاش کهس وهکوو ناوبراو نهیتوانیوه بهو شێوه جوان و دڵگیره هۆره بچڕێ. بهداخهوه تهنیا چهند هۆنراهیهک له هۆرهی نهمر عهلی نهزهر که له ماڵی یهکێک له خانهکانی کهڵهۆر چڕیوویه، ماوهتهوه. ئهم چهند بهیتهش توانایی و بێ وێنهیی ئهم هونهرمهنده نیشان دهدهن له چڕینی هۆرهدا. خوالێخۆشبوان دارا خان، عهبدولعهزیز(ئهولهزیز) و سهید عهلی ئهسغهری کوردستانی له چڕینی هۆرهدا دهستێکی باڵایان ههبووه، سهرهڕای ئهوهش سهید قولی کشاوهرز گوڵی سهر سهوهتهی هۆره چڕانی ئهم نیشتمانی(زاگرۆس)یه. له هۆرهچڕانی تر دهتوانین نێوی سڵێمان (له سهرپێڵی زههاو)، حاجی تووتی، نهسور و ئیبراهیم حوسهینی و(ئهحمهد سهفهری) ناوبهرین و ئهم کهسانهش وهکوو عهزیز مهریدی، نجات کشاوهرز و خهلیل پهرواز لهو هونهرمهندانهن که خهریکی ئهم هونهرهن و به زهوق و شهوقێکی فهراوانهوه لهم ڕێگادا ههنگاو دهنێن و خزمهت به هونهر دهکهن. له بواری تێکست و تێگهیشتن دهتوانرێ دابهش کردنی خوارهوه بۆ هۆره دابنێن و ئهم هۆنراوانهش وهکوو بهڵگه بهێنینهوه:عاشقانهمهنی وهکهلی وهمانشتهوهداخد ها له بان داخهیل گشتهوهله شیوهد نیه له پای چهرخ کهوقهیافه عهزیز ئاهو نهوایی ڕهوترسم بمرم بچم له کیسدکی بووده باخهوان خهرمانهی گیسدسرووشتنهرگس له چیمهن پایی پهل کردیه زهردههی داد ههی بی داد وایهی گوڵ وهبهرد!خوهزیهم وه ئهرجن چهویر هاوسایهترنگهی ئاو راخووز وهفراو له پایهبوو گوڵ، بوو عهتر، بوو ڕازان شهومهلهیل دانهو یهک چیو وهچگه مهرتهوکۆچکووچ کورده ماڵ دایم ها له ڕهونازاران کیشن ناڕهحهتی خهوئیڵهیل بار کردن دوو لهیل بیون خالی!سوزه چیهسهو ژیر، ترمهی متقالیکووتی لی بار کهید کووتی بار وهنی!کوتی ها له فکر کیش گوڵ وهنی!!چهوم چهوهڕی ڕیهگهی ڕادهزوان له زکر دهس وه دوعادهوهشوکورانهم پید بوو، بینای بان سهرکورهی گلالان لافاو گرته وهرشوکورانهم پید بوو ههر وهخت مهیلد ههسوهبی نم سهوز کهن گوڵان کهڵمهستاکهی بکیشم غهریبی شارانزهنجیر وهگهردن چیو گوناکاراننه قاقهز دیرم نه قهڵام دهواتتا ڕاز دڵهگهم بنویسم ئڕاتله سهر کڵاوان خوهم وهتهنیا دیمزار زار مهگیرم پهی تهنیایی ویمحهماسیتهقهی دیول تێ له تهرکه باناننیهزانم جهنگه یا ئوردوی خانانڕوڵهگهم بکوش ههر ئی جهنگهسهسقان دوژمن پڕ ئی تهنگهسهفهرهیدون فهڕ ههفت ئقلیم گیر کوو؟بهرزو، فهرامهرز، تا زاڵ پیر کوو؟دنیا گریزی، دنیا گیریههی دنیا داران، ههی دنیا دوسان!!دنیا دهمیکه چوو شارو بوسان!!دنیا شهش دانگه، ههر شهشی بایه!ئهو له ئهوو کهسه، وهی دنیا شایه!!نه ڕوسهم زاڵ نه کهی کیانی!!هیوچ بهقا نهیری، ئی دنیایی فانی!!لێکۆڵینهوهی جوان و شوناسی هۆنراوهکانی هۆره کاتی زۆر دهوێ. لێکدانهوهی جوانی ئهدهبی، شێوازی داهێنانی هونراوه، ڕازاندنهوهی ئهدهبی و تهکنیکی تری ئهدهبی به تهواوهتی دهتوانی له شیعری هۆرهدا بهدیی بکهی. به کورتی هۆره پسۆلهی فهرههنگی و بهڵگهی کۆنی میللهتی کورده. هۆره هاواری غهریبی، ناڵهی ئهڤینداری، مۆره مۆر و لاڵانهوه و دهنگی حهماسی خهڵکانی نیشتمانی زاگرۆسه. با ئهوهش بڵێم ئهگهر کهسانێک خۆسیان لهم ئاوازه ڕهسهنهی کوردی واته هۆره نایا با نهیخهینه بهر تانهو توانجی کوێر کوێرانهی خۆیانهوه. سهرچاوه: سایتی بلوط
(2007/5/16 - 22:15) -
بهندی 3ی گشتی ژنان بهندیخانهی ئوین (لاوان، سلوولی یهک)- ساڵی 1386 نێو: زینبپاشناو: پیغمبرزاده تاوان: دهڵێن ههنگاونان دژی ئاسایشی میللی ناوه نووسینی: پریسا کاکاییکچه بهو چاوه گهورانهی له نێوان کیژۆڵهکانی تر، کهمێک کهم تهمهنتر لهوانی تر دانیشتبوو. به دوای ڕاسییهکی بێ خهوش که له بهر چاوانی دێن و دهڕۆن دهگهڕێ، نازانێ چهند رۆژ ماوه بۆ ئازاد بوونی، ئازادی؟ نا، ئازاد بوون له دهستی کۆت و زهنجیری باوک سالاری ناڵێم. ئازاد بوون له نێو سێ دیواری خشت و میللهیهک. کیژۆڵه له خۆی دهپرسێ: نرخی چێ دهدهم. کردهوهی دژی یاسا؟ عدالهت خوازی؟ یان نهداریهکانی باوکم له وڵاتێکی سهرچاوهی نهوت؟ یا... .گتێک بکه. بهتهواوی دهبینم؟دهستهکانی کچه لهو لاوه بۆ...؟ وایی! نا، چ وێنهیهکی تۆقێنهریان ههیه ئهم دوو دهسته؟ ههی! چاوانی سهوزی قهواره بۆ وای لێهاتووه که چووهته قوڕووشا؟ ئای! تۆ که هات و هاوارت بوو ئهو چوار دیوارهت دهلهراند. لهگهڵ تۆم. له کێوه ئاوا بی شهرمانه زڵم و زۆر فێر بوویی؟ ئهی تۆ کیژۆڵهی پرچ زهرد، ناوت چییه؟ زیبا؟ دهڵێن له تهمهنی 9 ساڵاندا سکت پڕ بووه، ئهو ڕۆژانهی منداڵی و پڕ له ترس، کهسێک دهستی خۆشهویستی بهسهردا کێشا؟ قسهیهکی کهنیندارم کرد؟ ڕاست دهڵێی؟ لاشهی منداڵیتیان به شمقاڕی عهدالهت، عادلانه ئهنجن ئهنجنیان کرد؟ ئهز؟ وتوویانه ههنگاوههڵنان دژی ئاسایشی میللی. ئاسایشی میللی واتای چییه؟ ڕاوهسته. کهمێکی تر بڕۆ ئهولاوه تاکوو دانیشم. هێنده میهرهبان و دڵ نهرمن حهبی دڵ ئێشهکهم پێی نادهن. ناتوانم زۆر له سهر پێ ڕاوهستم. باشه، پرسیارت کرد ئاسایشی میللی واتای چییه؟سهیری چوار دهوری خۆت بکه. بۆ من ئاسایشی میللی یانی ئهو رۆژهی که ئێره بهتاڵ بێ لهو مرۆڤانهی که ههر یهکهیان گهنجێنهیهکی بێ وێنهن. نموونهیان ههر ئهم زهرایهیه که چهند جار له ماڵهوه ههڵهاتووه؟ ئاسایشی میللی یانی ناوبراو له ماڵێکدا بژی که له دهستی باوک و برای لێدان نهخواو له دهردو ڕهنج ههڵنهیهته نێو شهقامهکان. واته هیچ مرۆڤێک لهوی تر زیاتر نهبێ. کۆتایی به دهورانی کوێلایهتی بێ. تۆ وهکوو مرۆڤ حیسابت بۆ بکرێ و مافی ڕهخنهگرتنت بێ. ئیتر کهس به تۆ نهڵی ضعیفه، زایفه. کهسێک وهکوو مێرد له ماڵهوه دارکاریت نهکا. ژنێکی تر نههێنێته سهرت. به نێوی ناموس بهندت نهکا. خوێنت نهڕژێنێ. وهکوو باوک نهبێته خاوهنی گیان و ماڵت و بۆ پاروویهک نان بتفرۆشێ و لهو تهمهنی منداڵیه به چرکهیهک ببی به دایک. ههمترت پێ بڵێم؟ منیش دهزانم. فهرمایشتهکهت ههمووی ڕاسته بهڵام بۆ من و تۆ. ههندێک جار گهر له ژیر دهسڵاتی مرۆڤی زۆردار بێیته دهرێ. نجاتت دهبێ. ئهو کات دهتوانی خۆت بدۆزیتهوه. دهرس بخوێنی. کار بکهی. بۆ پاروویهک نان پیویستت به کهس نهبێ. سهربهخۆ بی. باشه، دهزانی؟ ئهو کات ههر مرۆڤێکی سهربهخۆ که باش تێبگا، بزانێت و بخوازێ که زیاتر بزانێ ئیتر ناتوانێ بهو ئاسانییه له تۆ و زڵم و زۆرداری قبووڵ بکا. ئیتر نه هیچ مرۆڤێک و نه هیچ گرووپێک ناتوانن پێی بڵێن که تۆ نیوهی کۆمهڵی و ههزار قسه و قسهڵۆکی پڕوپووچی تر. ههر بهم هۆیهوهویه که ئهو زۆردارانه حهز ناکهن مرۆڤی سهربهخۆ و تێگهیشتوو لهم کۆمهڵگایهدا زیاد بکهن. تێ دهگهی چی دهڵێم؟ تۆ گهر بزانی و زانیاریت زۆر بێ، زانیاریت له تهنشت زانیاری ئهوانی تر دهبێته بهربهست له بهرانبهر بێ عهداڵهتی و نابهرانبهری. ئهو کاتهیه دهبیته دوژمنی ئاسایشی میللی. ههڵبهته ئهم جاره ئاسایشی میللی به واتای هێز و دهسڵات به سهر خهڵکدا و دهست تێ وهردان به ژیانی ئهوان و به جۆرێکیش که هێزی دهوێی. دهتهوێ بزانی؟ زیاتر بزانی؟ باشه، بێڵه با له جێگایهکی ترهوه دهست پێ بکهم. لهم رۆژانه لهگهڵ هاوڕێکانم کارێکی ترمان به دهستهوه گرتووه ئهویش ئهوهیه که ژنانی وڵاتهکهمان له پێوهندی لهگهڵ مافی نهبوونی خۆیان ئاگادار بکهینهوه. ئێمه بهدوای خهڵکدا دهگهڕێین و ... تێبینی:ئهم وتارهی ڕاستهوخۆ بۆ ناردووم، منیش کردوومه کوردی
15/5/2007
(2007/5/7 - 01:21) -
ناوهندی بهڵگهنامهی مافی مرۆڤی ئێران ( Iran Human Rights Documentation Center) که له ئامریکایه له مانگی مارسی 2007 راپۆرتێکی له سهر تێرۆری رێبهرانی حدکا که بۆ بهشداری کردن له کونگرهی ئێنترناسیونالیستی سوسیالیست بۆ بهرلینی ئاڵمانیا ڕۆیشتبوون، کهوتن بهر هێرشی تێرۆریستی تێرۆرانی کۆماری ئیسلامی ئێران و شههید کران. ئهم ناوهنده لێکۆڵینهوهیهکی وردی له سهر پلان دانان و ئاماده کردنی کهرهسته بۆ تێرۆریستان و وردهکاریهکانی شی کردووهتهوه.به پێی وتهی ئهم ناوهنده IHRDC ئهمه یهکهم راپۆرته که به زمانی ئینگلیسی تاکوو ئێستا بهڵاو دهکرێتهوه. راپۆرتهکه به وردی به ناخی وردهکاریهکانی ئهو ڕهشهکوژییهدا دهچێتهوهو و زۆر کهس و لایهن بۆ وهزارهتی اطلاعاتی ئێران کاریان کردووه تاکوو ئهو پلانهی کۆماری ئیسلامی ئێران سهری گرتووه. لهم راپۆرتهدا هاتووه که پاش ئهوهی تێرۆریستهکان دهستگیر کران و چهکهکانیان دهست کهوت و له لایهن پولیسهوه لێکۆڵینهویان لهگهڵ کرا، دانیان بهوهدا نا که له لایهن کۆماری ئیسلامی ئێرانهوه پارهیان پێی دراوه بۆ تێرۆری ڕێبهرانی حدکا له ئاڵمانیا. ههرچهند له سهرهوه ئاماژهم پێ کردووه که ئهم راپۆرته به زمانی ئینگلیسی یه، تێکۆشاوم کورتهیهک لهو راپۆرته وهرگێڕمه سهر زمانی کوردی بۆ خوێنهرانی بهڕێز. لێرهدا دهبی سپاسی کاک ئیدریس ئهحمهدی بکهم که ئهم راپۆرتهی بۆ ناردم و پێشنیاری کرد که به کورتیش بووه باسێکی ئهو راپۆرته بکهم. ئهمهی خوارهوه کورتهی وهرگێڕانی راپۆرتهکهیه، فهرموون: پلانی داڕشتنی تێرۆری میکونۆس ئهم پلانی تێرۆره له لایهن(کومیته امور ویژه) واته کومیتهی کاروباری تایبهتی که بهرپرسایهتی کومیتهی ناوبراو له ئهستۆی علی فلاحیان بهرپرسی اطلاعاتی پێشوی کۆماری ئیسلامی ئێران بووه. ئهم کومیتهیه له پاش مردنی خومهینی پێکهات بۆ کاروباری تایبهتی دهوڵهت و علی خامنهئی بهرپرسی بووه که وهلایهتی فهقیهیش دهگرێتهوه.له کاتی تێرۆری میکۆنۆس ئهم ئهندام پارلهمانتارانهی ئێران ڕاستهوخۆ ئاگادار و بهدهستی ئهوانیس ئهو ڕهشهکوژییه ئهنجام دراوه: رفسنجانی سهرهک کۆمار، علی فلاحیان وهزیری اطلاعات، علی ولایهتی وهزیری دهرهوه، محمد ری شهری یاریدهری وهزیری اطلاعات، محسن رضائی بهرپرسی سپای پاسداران، رضا سیف اللهی فهرماندهی پولیس و خزعلی کونسلی سپای پاسداران. بهڵام پێش ئهم کومیتهی تایبهتیه، کاری تێرۆری دهرهوه و ژوورهوهی وڵات به دهستوری خودی خومهینی ئهنجام دهدران. پاش مردنی خومهینی وهزیری اطلاعات (شۆرای عملیاتی ویژه)ی واته شۆرای کردهوهی تایبهتی پێکهێنا که دهبوایا بۆ کاروباری ڕهشهکوژی بهرزترین ڕێبهر ئیمزای کردبا.بهو جۆرهی که باس کرا، تێرۆری ڕێبهرانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران له ئهستۆی ئهم کهسانهی خوارهوه بووهو ئهو کهسانهش وهها زانیاریان له سهر حدکا به دهست هێناوه: بهرپرسی گشتی حجتولاسلام علی فلاحیان، محمد هادی هادوی مقدم یاریدهری وهزیری اطلاعات و مهسئولی کۆکردنهوهی زانیاری له سهر گرووپه ئۆپوزیسیۆنه کوردهکان که پێوهندی لهگهڵ کوردانی دهرهوهی وڵات ههبووهو و لهو ڕێگایشهوه زانیاری له سهر ڕێبهرانی حدکا وهدهست هیناوه. له ههمان کاتدا مقدم بهرپرسی کالای کمپانی سامسام بووه و ئهم کۆمپانیهش شاخهیهک له وهزارهتی اطلاعات بووه. جا ههر لهم ڕێگایهوه زانیاری زۆری له سهر ئهو ئێرانیانه که دژی رژیم بوون وهدهست هێناوه. ههر به بۆنهی کۆکردنی زانیاری له هاوینی ساڵی 1991محمد مقدم سهردانی وڵاتی ئاڵمانی کردووهو به نێوی کوردهکانی ئهو ناوچانهی وڵاتی ئاڵمان که چالاکیان نواندوه زانیاری به دهست هێناوه و وهکوو ڕاپۆرت بۆ فلاحیانی ناردووهو له لای خۆیهوه فلاحیانیش به پێی ئهو بهڵگانه کردهوهی ڕهشه کوژی تایبهتی ئاماده کردووه. له ساڵی 1992 فهلاحیان دوو پیاوی جاسوسی اطلاعاتی به نێوهکانی اصغر ارشد و علی کمالی دهنیرێ بۆ ئاڵمانیا. کاری ئهمانهش ئهوه بووه که له وڵاتی ئاڵمانیا دهست بکهنه تێرۆری ڕێبهرانی کورد و بهرپرسایهتی ئهو کردهوانه وهئهستۆ بگرن. له لای خۆیهوه علی فلاحیان عبدالرحمان بنی هاشمی(لبنانی) پێشنیار کردووه بۆ ئهوهی بهرپرسایهتی تێرۆری ڕێبهرانی حدکا وهئهستۆ بگرێ. له بهر ئهوهی بهنی هاشمی ئاشنای بارودۆخی ئوروپا بوو، ههر له بهر ئهوهش جڵهوی ئهو تیمه تێروریستهیان به دهستیهوه دا، چونکه ئهو تیمی تێروره له دهی ئاگوستی ساڵی 1987 کۆڵۆنڵ احمد تالبی بهرپرسی هێزی ههوای ئێرانیان له ژنفی سویس تێرۆر کردبوو. له کۆبونهوهیهکی وهزیری اطلاعات وههایان بڕیار دا که ڕێبهرانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران له وڵاتی ئاڵمانیا دهبێ تێرۆر بکرین. بۆ ئهو کارهش کاظمی دارابی یان دیاری کرد و ئهویش له لای خۆیهوه ههموو کهرهستهی ئهو تێرۆری ئاماده کرد. كاظمی دارابی پاسدار و له ساڵی 1980 له ئاڵمان نێشتهجێی ببوو. له لای خۆشیهوه دارابی چوار کهس تێرۆریستی به ڕهگهز لبنانی و به دین شیعه و ناسراو سهر به گروپی چهکداری حیزبوڵاو امل ن به نێوهکانی: یوسف محمد السید امین، عباس حسین رحیل، محمد اتریس و عطاالله ایاد ههڵبژارد. گروپی تێرۆریستی سهر به کۆماری ئیسلامی ئێران دواین پلانی خۆیانیان داڕشت و چاوهڕوانی ڕێبهرانی حدکایان دهکرد که پلانهکهیان جێبه جێ بکهن، ئهوه بوو ههیئهتی حدکا که پێکهاتبوون له دوکتور سادقی شهرهفکهندی سکرتێری حدکا، فهتاح عهبدولی نوێنهری حدکا له ئوروپا، همایۆنی ئهردهڵان نوێنهری حدکا له ئاڵمان له 14ی سێپتامبری 1992 بۆ بهشداری له کۆنگرهی سوسیالیستی ئینترناسیوناڵ گهیشتنه بهڕلین له ئاڵمانیا. ههیئهتی حدکا به مهبهستی چاوپێکهوتن لهگهڵ ئۆپوزیسیۆنی ئێرانی 17ی سێپتامبریان دهست نیشان کردبوو له ڕستۆرانی میکۆنۆس. ئهو ڕێکهوتهش فرسهتێک بوو که وهزارهتی اطلاعاتی ئێران چاوهڕوانی دهکرد، ئهوه بوو له 7ی سێپتامبری 1992 عبدالرحمان بنی هاشمی گهیشته بهڕلین بۆ ئهوهی بهرپرسایهتی تێرۆری میکۆنۆس بگرێته ئهستۆ و ئهو تێرۆره سهرکهوتووانه ئهنجام بدا و ههرواشی کرد. دهستپێکی تێرۆر له 13ی سێپتامبری 1992 تێرۆریستهکانی میکۆنۆس له ماڵی کاظمی دارابی له شهقامی دتمۆڵدر 64 ب له بهڕلین کۆبونهوهیان کرد. ئهم کهسانه له کۆبونهوهکهدا بهشدار بوون: بنی هاشمی، دارابی، محمد، امین، رحیل و حیدر. لهو کۆبونهوهدا بڕیاریان دا که دارابی ئهم تێرۆریستانه بباته مهیدانی سنفتن برگر 7 له بهڕلین که ئهمهش ماڵێکی چۆڵ بوو که خاونهکهی خوێندکارو نێوی محمد اشتیاقی بوو. دارابی له لای خۆیهوه ئهم ماڵهی له بهرام برنجیان به کرێ گرتبوو. دوای ئاماده کردنی ههموو کهرهستهی تێرۆر و دانانی تێرۆریستان لهو جێگایانه، بۆ خۆی لهگهڵ بنهماڵهکهی رؤیشتن بۆ هامبۆرگ بۆ ئهوهی ئهگهر تێرۆریستان گیران و شتیک ڕووی دا بڵێ من له هامبۆرگ بووم و ئاگام له هیچ نیه. له 13ی سێپتامبر کهسێک به نێوی علی صبرا ماشینێکی جۆری بێ ئم ڤێ ژماره ب- آر 5503 که نرخی به 3120 مارکی ئهو کاتی ئاڵمانیا بوو کڕی.بوو. پارهی ئهم ماشینهش کاظم دارابی دایهو بۆ ئهوهی ئهو تیمه تێرۆریسته بگهیهنێته جێگای دیاری کراو.له 16 سێپتامبر، حیدر و رحیل چهکێکی جۆری یوزی و دهبانچهیهک لهگهڵ دوو کپ کهر له جێگایهکی دیاری نهکراو به دهست هێنا. ئهمهش له لایهن لێکۆڵهرانی ئاڵمانی دهرکهوتووه که وهزارهتی اطلاعاتی ئێران ئهم چهکانهی بۆیان دابین کردووه. ههمان ڕۆژ کهسێکی نهناسراو تهلهفونی بۆ سنفتن برگر رینگی 7 که تێروریستان لهوی بوون کردووهو زانیاری پێیان داوه له سهر کۆبونهوهی ڕیبهرانی حدکا و جێگاکهیان. تیمی تێرۆریست له دهوروبهری میکۆنۆس ئهو رۆژهیان پێکهوه تێپهڕ کردووه. له 17ی سێپتامبر سهر له بهیانی رحیل و حیدر چوونهته دهر و جانتایهکی ڕهنگی ڕهش و سهوزیان هێناوه بۆ ئهوهی چهکهکانی تێدا حشار بدهن. له 17ی سێپتامبر سهعاتی 9ی پاش نیوهڕۆ تیمی تێرۆریست سنفتن بهرگر رنگی 7 به جێ دێڵن و دهکهونه رێ بۆ رستۆرانی میکۆنۆس. چونکه ئهم تیمه له لایهن محمدهوه ئاگادار کرانهوه که ڕێبهرانی حدکا هاتوون بۆ جێگای ناوبراو. له بهر ئهوه ئهم تیمه محمد یان لهوێ دانابوو بۆ چاودێری له ههیئهتی ناوبراو رستۆرانی میکۆنۆس. حیدر و رحیل ئهو ماشینه جۆری بێ ئم ڤێ که علی صبرا بۆیانی کڕی بوو دهرهێنا بهرهو پرینس رێگێنت شتراسه. امین و بنی هاشمی به تاکسی ڕۆیشتن بۆ بهرلینر شتراسه نزیکی رستۆرانهکه. ئهمانه لهگهڵ محمد له نزیک تهلهفۆن کیوسکێک یهک دهبینن. پاشان بنی هاشمی لهوان جیا دهبێتهوه. پاش کهمێک محمد و امین بنی هاشمی دهبینن که لهگهڵ شوفیرێکی مارسیدس بنزی ڕهشی 190 قسه دهکا. ئهم شوفیره که ههر نهناسراوه دوای کهمێک ئهوێیه به جێ هێشت. امین و محمد بهدوای بنی هاشمی دا چوون بۆ پراگر پلاتس. لهوێ رحیل لهگهڵ محمد شتێکیان ئاڵوگۆڕ کرد. بنی هاشمی چهکهکانی لهو جانتایه که له نێو ماشینهکهدا بوو له پرینس رێگێنت شتراسه پارکی کردبوو دهر هێنا. پاشان بنی هاشمی و رحیل چهکهکانیان ههڵگرت و امینیش به شوێنیاندا گهڕانهوه دوا بۆ نێو رستۆرانی میکۆنۆس. حیدر و محمد له پشتهوه له نێو بێ ئم ڤێ کهدا چاوهڕوان بوون. هێرشی تێرۆریستیکاتژمێر حهوت و نیوی ئێواره دوکتور شهرهفکهندی، ئهردهڵان، عهبدولی و دهکوردی گهیشتنه رستۆرانی میکۆنۆس. مێوانهکانی تر مسعود میراشد، اسفندیار صادقزاده، پرویز دستمالچی که نوێنهری جمهوری خواهان ملی ایران و مهدی ابراهیم زاده اصفهانی نوێنهری ڕێکخراوی فدائیانی خلق ایران- اکثریت ئاماده بوون. نزیکهی کاتژمێری ده و پهنجا دهقیقهی ئێواره دوو تێرۆریست واته عبدالرحمان بنی هاشمی و عباس حسین رحیل هاتنه نێو رستۆرانهکه. یوسف محمد امین له دهرهوهی دهرگاکه و بهر دهرگاکهی گرتبوو. لهو کاتهش رحیل و بنی هاشمی خۆیانیان ئاماده دهکرد بۆ کردهوهی ڕهشهکوژی. بنی هاشمی یوزی و رحیل یش دهبانچهکهی دهرهێنا و ههر دوو چهکهکه مجههز بوو به دهنگ کپ کهرهوه. ئهم دوو کهسه ڕاست بهرهو ژوری ههیئهتی حدکا و مێوانهکانیان ههڵکشان. لهو کاتهدا بنی هاشمی به جنێودان دهستی کرده تهقهکردن و ههر لهوێ دوکتور شهرهفکهندی، عبدولی و ئهردهڵانی شههید کرد. به دوای بنی هاشمی دا رحیل هات و ئهویش دهست ڕێژێکی کرد به ئهردهڵان و دوکتور شهرهفکهندی. پێکهوه له سهر یهک سی گوللهیان خالی کرد له سهر ههیئهتی حدکا. پاش ئهو رهشه کوژییه، تێرۆریستهکان ههر یهک به لایهکا بهڵاوهی لێ دهکهن و بۆی دهردهچن.ئهوه بوو پۆلیسی ئاڵمان دوای دۆزینهوهی کهل و پهل و دهبانچهی تێرۆریستان کهوته لێکۆڵینهوهو پاش چهند ڕۆژ تێرۆریستانیان ناسیهوه و له یهکهم ههنگاودا امین و رحیل یان له ماڵی برای امین له ڕهین له 4ی ئۆکتۆبری 1992 دهسگیر کرد و پاش سێ ڕۆژ واته 8ی ئۆکتۆبر اتریسیان قۆڵ بهست کرد. پاش گرتنی ئهم قاتڵانه، عطاالله ایاد تێکۆشا بوو که له ئاڵمان ههڵبێ، بهڵام له بهر نهبوونی پاره نهیتوانی بوو بلیت بکڕێ و مایهوه. ئهوه بوو له نۆڤامبری 1992 پێوهندی به محمد چیهادهوه که نوێنهری گروپی چهکدار امله له ئاڵمان گرتبوو. ایاد سهرئهنجام له 9ی دیسامبری 1992 له بهرلین دهسگیر کرا.دادگادادگایی کردنی تاوانبارانی میکۆنۆس له 28ی ئۆکتۆبری 1993 له بهرلین دهستی پێکرد. ئهم دادگای کردنی تاوانبارانه سێ ساڵ و نیوی خایاند. به کورتی ئهم دادگایه 246 دانشتنیان ههبووهو 176 کهس شایهتی داوه. دادگای بهرلین له 10ی ئاوریلی 1997 تاوانبارانی میکۆنۆسی بهم جۆره سزا دا. کاظم دارابی له بهر ئهوهی کهرهستهی بۆ تێرۆریستان ئاماده کردووهو بهرپرسایهتی به ئهستۆ گرتووه به زیندانی ئهبهدی تاوانبار کرد. دادگا رحیلی بهوه تاوانبار کرد که تهقهی کردووهو زندانی ئهبهدی بۆ بڕیهوه. یوسف امین به 11 ساڵ زیندان تاوانبار کرا. محمد اتریس به 5 ساڵ و سێ مانگ زیندان تاوانبار کرا و ایادیش 4 ساڵ زیندانی بۆ بڕایهوه. دادگا تێرۆری ڕیبهرانی حدکای به تێرۆرێکی سیاسی له قهڵهم داوهو ئێرانی به رژیمێکی دڕنده و جنایهتکار ناساندووه. ههروهها ئاماژهی بهوهش داوه که ئهم تێرۆره له لایهن کومیتهیهکی تایبهتی دهسنیشان کراوه که شهخسی خامنهئی ڕێبهری ئێران، رهفسهنجانی سهرهک کۆمار، علی ولایهتی وهزیری دهرهوه و فلاحیان وهزیری اطلاعات دهستیان لهو تێرۆرهدا ههبووه. لینکی ماڵپهڕی مافی مرۆڤی ئێران له ئامریکا http://www.iranhrdc.org/ http://www.iranhrdc.org/english/pdfs/Reports/murder_at_mykonos_report.pdf 5/5/2007
(2007/4/1 - 01:48) -
حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران خاوهنی مێژوویهکی دوورو درێژ له خهباتو تێکۆشان لهپێناوی دیموکراسیو ئازادیدایه. ئهم حیزبه، له دیرۆکی پڕ له شانازیی خۆیدا، زۆر دهسکهوتی لهبیرنهکراوی له دڵی مێژوودا تۆمار کردووه که بۆ ههموو کوردێک جێگای رێزو فهخرپێوهکردنه. بهڵام ئاشکرایه که هیچ دهسکهوتێک له خۆوه دهستهبهر نابێت. ئهگهر حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، شانازیی دامهزرانی یهکهم کۆماری دیموکراتیکی کوردستانی پێبڕاوه، بێگومان بههایهکی گرانیشی لهپێناودا بهخشیوه، که ههر وهک دهزانین، فیداکردنی گیانی پێشهوای نهمرو هاوڕێکانیهتی. بهڵێ. ڕۆژی 10ی خاکهلێوهی ساڵی 1326ی ههتاوی جێگایهکی تایبهتیی له مێژووی نهتهوهی کوردو حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێراندا ههیه. لهو ڕۆژهدا پێشهوای کارێزما و کهڵه پیاوی مێژووی گهلی کورد قازی محهممهدی نهمر، دامهزرێنهری حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و سهرهک کۆماری کوردستان لهگهڵ دوو هاوڕێی دیکهی سهیف و سهدری قازی به دهستی گهوره دیکتاتۆری ئهو دهم واته حهمه ڕهزای پاڵهوی و دارودهسته نفرهت لێکراوهکهی له سێداره دران. حکوومهتی حهمه ڕهزا شا به هیوای ئهوهی که به له سێدارهدانی پێشهوای گهلی کورد خهباتی گهلی کورد له کوردستانی ئێران بۆ ههمیشه کپ دهکاتهوه، دهستی دایه تاوانی له سێدارهدانی سهرۆک کۆماری کوردستان. بهڵام ههر چهند تاوانی خۆی کرد، به ههڵهدا چوو، له بهر ئهوهی ڕێبازێک که پێشهوا ڕێبهری دهکرد، له قووڵایی ههست و خواستی نهتهوهی کوردهوه سهرچاوهی دهگرت و دهگرێ و ئهو میللهتهی پێشهوا قازی محهممهدی پێگهیاندووه، بۆ گهیشتن به ئامانجهکانی خۆی نه تهنیا له درێژهدان به ڕێبازی سڵ ناکا، بهڵکوو ههر کوردێکی نیشتمانپهروهر خۆی به درێژهدهری ڕێگای ئهو شههیدانه دهزانێ و تاکوو گهیشتن به ئاواتهکانیان خهبات له کوردستان درێژهی دهبێ. پێشهوا قازی محهممهد ڕۆشنبیرێکی نهترس و ڕێبهرێکی به مشوور بوو. به هۆی نزیکی له گهلهکهی شارهزای تهواوی دهرد و مهینهتیهکانی ئهوان بوو. پێشهوا به هۆی کهسایهتی بهرزیهوه خۆی به بهشێک له خهڵک دهزانی و خۆی لهوان جیا نهدهکردهوه. به زمانێکی ساده و ئاسایی لهگهڵ خهڵک دهدواو گوێ بیستی قسهکانیان دهبوو. بۆیه وهک یهکهم ڕێبهری بزووتنهوهی رزگاریخوازانهی گهلی کورد نازناوی پێشهوای پێبهخشرا. ئهو ههموو ئیمکاناتی ماددی و مهعنهوی خۆی له پێناوی بهختهوهریی گهلی کورد دانابوو. پێشهوا نیشتمانپهروهرێکی دیموکرات، ناسیوناڵیستێکی مرۆڤ دۆست و دۆستی ههموو گهلانی ئێران و لایهنگری ئاشتی و دادپهروهریی جیهانی بوو. له پێناوی وهدیهێنانی باوهڕه مرۆڤانیهکانیدا، پێشهوا قازی محهممهد تا ئهو جێگایهی بۆی دهکرا، له ناوچهی ژێر دهسهلاتی کۆماری کوردستاندا رێزی له مافی کهمایهتیه نهتهوهیی و ئایینیهکان دهگرت و کۆماری کوردستانی به حکوومهتی ههموو دانیشتوانی کوردستان دهزانێ. پێشهوا دهیزانی بۆ بهرهوپێش چوونی کۆمهڵگا بهشداری چالاکانهی ژنان وهک نیوهی کۆمهڵی کوردهواری و لاوان وهک هێزی دینهمۆی بهرهوپێش چوونی جڤاک، پێویستیهکی سهرهکیه. ههر بۆیه به پێکهێنانی یهکیهتی ژنان و ناردنی لاوان بۆ خوێندن له دهرهوهی وڵات له ههوڵی ئاوهدانکردنهوهی کۆمهڵگایهکی مهدهنی و پیشکهوتوو له کوردستانی دواکهوتوویی لیدراودا بوو. ڕۆژی 10ی خاکهلێوه له مێژووی خهباتی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران دا به ڕۆژی شههیدان ناسراوه و ههموو سالێک لهو ڕۆژهدا خهڵکی کوردستان رێز له شههیدانی ڕێگای ڕزگاری دهگرن. جێی شانازییه که به شههید بوونی پێشهوا و هاوڕێ کانی بڵێسهی گڕکانی خهبات دانهمرکایهوه و ڕێگای ئهو شههیدانه بێ رێبوار نهمایهوه و زۆری نهخایاند که ڕۆڵه ئازاو له خۆبوردووهکانی نهتهوهکهمان بۆ خهباتێکی توند و درێژخایهن وهخۆ کهوتن و قۆڵی هیممهتیان بۆ بووژاندنهوهی تهشکیلاتی حیزب ههڵ ماڵی. 61 سال لهمهوپێش تاکوو ئێستا حدکا لهگهڵ دڕندهترین دوژمنانی ماف و ئازادی دا له خهبات دایه و له پێناوی دابین کردنی مافه نهتهوایهتیهکانی گهلی کورد دا ههزاران کهس له رێبهران و کادر و ئهندامان و لایهنگرانی گیانیان بهخشیوهو شههید بوون. بهو حاڵهش حدکا ڕۆژێک له خهباتی خۆی ڕانهوهستاوهو به چۆک دا نههاتووه.حدکا لهو ماوه دوور و درێژهدا تووشی ههوراز و نشێوی زۆر هاتووه و گهلێک قۆناغی سهخت و دژواری بڕیون، به سهر زۆر تهنگ و چهڵهمه و کهند و کۆسپدا تێ پهڕیوهو زۆر سهرکهوتن و تێشکانی به خۆیهوه دیون. حدکا نه له سهرکهوتنهکان دا له خۆبایی بووه، نه له تێشکانیش ناهۆمێد بووه. زیاتر له نیو سهدهیه تێکۆشانی بێ پسانهوهی گهلی کورد به رێبهرایهتیی حدکا به ڕوونی ئهو ڕاستی یهی سهلماندووه که خوێنی شههیدان گڕکانی خهبات بڵێسهدارتر و بهتین تر دهکا و دوژمنانی ئازادی لهگهڵ نائۆمێدی و ڕیسوایی بهرهوڕوودهکاتهوه. بهڕێز بێ یادی شههیدانی ههرگیز نهمری گهلی کورد، به تایبهتی سهروهران قازی و قاسملوو و شهرهفکهندی.بڕووخێ رێژیمی کۆنهپهرستو تیرۆریستپهروهری کۆماری ئیسلامیی ئێرانبهڕێزهوه،کومیتهی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران/ ستۆکهۆڵم 31/ 3/2007
(2007/3/1 - 22:31) -
بهشی دووههم
قهیرانی رۆژههڵاتی ناوین و ئێران
گهڵاڵهی یهکیهتی ڕۆژههڵاتی ناوینی گهوره
idjadi@free.fr سوید، 2007/2/27
(2007/3/1 - 22:26) -
بهشی یهکهم
قهیرانی رۆژههڵاتی ناوین و ئێران
گهڵاڵهی یهکیهتی ڕۆژههڵاتی ناوینی گهوره
ئاڵوگۆڕهکانی ناوچهکهو گهڵاڵهی دهوڵهتی بووش و سیاسهتی ئێران وتاری ستراتیژی ئیسرائیل بۆ دهیهکانی ههشتا که له فهورییهی 1982 له گۆڤاری کیونیم ئۆرگانی ڕیکخراوی جیهانی سههیونیسم به پێنووسی ژۆرنالیستی ئیسرائیلی ئهدوود ینون نووسراو و بهڵاو کرایهوه له سهر ئهوه پێی دادهگرێ که ستراتیژی ئیسرائیل دهبوایا دابهش کردنی وڵاتانی عهرهبی له سهر کۆڵهکهی دینی و نهتهوهیی له دهستووری کاری خۆیدا گونجاندبا. ئهم تیورییه له سهرهتای ساڵانی نهوهد سهرهنجی کۆڕوکۆمهڵی کۆنسرڤاتیڤی حیزبی کۆماریخوازی ئامریکای بۆ لای خۆی ڕاکێشا. له ساڵی 1994 سامۆئل هانتینگتون له وتارێکی خۆیدا له ژێر نێوی لهیهکدانی تهمهدونهکان وای بۆچووه که کێشهی گرێ کوێرهی تر دوای شهڕی سارد، شهڕی نێوان تهمهدونهکانه و یهکێک لهو کێشانه ههر ئهو شهڕی ئیسلام دژی تهمهدونی ڕۆژئاوادایه. ڕۆڵف پیتر له نزیکهکانی کۆڕوکۆمهڵی کۆنسێرڤاتیڤی ئامریکا بۆ یهکسان کردنی سهروهری بێ ئهملاو ئهولای ئامریکا به شێوهیهکی ڕوون و دیار له ڕۆژههڵاتێکی ناوینی دابهشکراو به تهواوی له یهک جیا، پێکهاتوو له وڵاتانی چکۆلهی نهتهوهیی و مهزههبی پشتیبانی کردووهو وهکوو نموونهش جیابوونهوهی پێنچ ناوچه له ئێران دوو پات دهکاتهوهو سهرهڕای ئهوهش باوهڕی وایه که لهم زهمینهیهدا سهرکهوتن یانی کوشتن. له ئهگهرێکی وههادا کۆڕوکۆمهڵی بهدهسڵاتێک که له سهرهوهی دیپلوماسی دهوڵهتی بووش دان، هاتنه سهر ئهو باوهڕهی که لهم تیورییانه دهرس وهرگرن و بهکاریان بهێنن.رژیمی ئیسلامیستی تاڵهبان له ساڵی 1996 به پشتیبانی ئامریکا دهسڵاتیان به دهستهوه گرت، بهڵام وهزعهکه وهرچهرخاو دوای کردهوهی تێروریستی یازدهی سێپتامبری 2001 دهوڵهتی ئامریکا هاته سهر ئهو باوهڕهی که تاڵهبان له نێو بهرێ و سهرئهنجام له ژانویهی 2002 رژیمی تاڵهبان تێک ڕۆخا. ههرچهند دهست تێوهردانی هێزی نیزامی ئامریکا دژی رژیمی تاڵهبان له ئهفغانستان لهگهڵ ناخؤشی ههندێک موسڵمان ڕووبهڕوو بوون، بهڵام سهرکهوتن لهم شهڕهدا خیرا بهدهست هات و لهو جێگهی که له ماوهی چهند ساڵی ڕابردوو، گرووپێکی گرێدراو به القاعیده دهستیان دایه کردهوهی تێروریستی له چهند وڵاتی ئیسلامی، له ئیندونزی بگره تاکوو مهراکش، مهغرب، پشتیبانی له کردهوهی هێزی ئامریکایی له ئهفغانستان بهرهو زیاد بوون چوو، لایهنگری له بن لادنیش کهمی کرد. له بهرانبهر هێرشی تێروریزم و بهواتای دیفاع له ئاسایشی نێوخۆیی ئامریکا خهتی سیاسی پیشاندهری دهوڵهتی جۆرج بووش گهڵاڵهیهکی نوێی بۆ رۆژههڵاتی ناوین پێشنیار کرد. ئهم گهڵاڵهیه له نۆڤامبری 2003 بهڵاو کرایهوه و ههر له دوای ئهوهشدا بوو که جۆغرافیای نوێی رۆژههڵاتی ناوین به دوور راگرتنی ئێران، سوریه و لیبی به تێکۆشانی مهراکش، الجزایر، تونس، میسر، ئۆردن، عهرهبستان، یهمهن، عمان، قهتهر، بهعرهین، وڵاتانی یهکگرتووی عهرهبی، ئهفغانستان، پاکستان، تورکیه و عێراق پێک بێ. به پێی ئهم گهڵاڵهیه له وڵاتانی موسڵمان به پێی دواکهوتووی ئابوری و سیستمگهلێکی سیاسی بهسراو ڕێگه خۆشکا بۆ پێشهوه چوونی تیروریزم و حهسوودی دژ به ئامریکا فهراههم بێنن و بهو پێیهش رێفۆرم له چوار جێگهوه دهبێ ئهنجام بدرێ: یهکهم بهرهو پیشچوونی ئابوری و دامهزراندنی ناوچهی ئازاد و پێشکهوتنی بنهما ئابورییهکان، دووههم کردنهوهی فهزای سیاسی به پشتیوانی کۆمهڵگای مهدهنی و رێفۆرمی سیستمی قهزایی، سێههم پێشخستنی فێرکردن و بارهێنانی پسپۆر، چوارهم دیفاع له مافی ژنان، بهم جۆره دامهزراندنی دیموکراسی له رۆژههڵاتی ناوین دهبێ له دهستووری کاردا بگونجرێ و هێرش بۆ سهر عێراق له پلهی یهکهمدا بۆ پێکهێنانی رۆژههڵاتی ناوینی گهوره دهبێ. ئهم سیاسهتهش وههای کرد که رژیمه سهرکوتکهرهکانی ناوچهکه نیگهران بکا. له کاتێکدا ههندێک له عهرهبهکان ئهم گهڵاڵهیه به کارێکی چهوت و شهڕئهنگێزانه وهسف دهکهن، ههندێکی تریش ئهم گهڵاڵهیه به نیشانهی گۆڕانی سیاسهتی ئامریکا که پشتیوانی له دیکتاتۆرهکانی ناوچهکه دهس ههڵگرێ دهزانن. له ڕاستیدا ئهمری سیاسهتی بووش و کۆڕوکۆمهڵی کونسێرڤاتیڤ و لایهنگری ئیسرائیل و نزیکی ناوبراو خوازیاری ئاڵوگۆڕی جۆگرافیایی و سیاسهتی ناوچهکه بوونو خهتی ئهسڵی ئهوان دژایهتییه لهگهڵ تێروریزم و دهوڵهتانی دژی ئامریکا و دهسڵاتداری و سهرکردهی یهک لایهنه و کونترۆڵی سهرچاوهکان دهبێ. ئهم گهڵاڵهیه به بێ وهلانانی نهخشهی ڕۆڵف پیتر پێ له سهر داگرتنی دابهشکردنی وڵاتانی ناوچهکهو پێک هێنانی وڵاتانی چکۆلهتر به پێی دیاربوونی مهزههبی و نژادی نهتهوهیی، تێدهکۆشێ تاکوو بهرگێکی ڕازاوه تر بهم گهڵاڵهی خۆییه بداو بلۆکێکی دژی ئێران و جیا له قازانجی ئهورووپا و ڕووسیه پیک بێنی.
دوای ئهفغانستان هێرش بۆ سهر عێراق له دهستووردا گونجا و بێ ئهوهی گوێ له یاسای نێونهتهوهیی و رێکخراوی نیونهتهوهیی ئامریکا به پشتیوانی ئینگلستان دهستی دایه داگیرکردنی نیزامی عێراق.(وڵاته دیکتاتۆرهکان گوێ دهدهنه یاسای نیونهتهوهی چ له باری نهتهوهیی، مهزههبی ناوچهیی و هتد، به کهیفی خۆیان دهکۆژن، داگیر دهکهن، له نێو دهبهن، ههموو شتێک که گرێدراو بی به مافی مهدهنییهوه له ژیر پێی دهنین. و.)ئامریکا به داهێنانی گهڵاڵهی سیاسهتی رۆژههڵاتی ناوین، لیبی بهرنامهی ناوهکی نهێنی خۆیی وهلا نا، عهرهبستانی سعودی دهستی دایه رێفۆرمی نێوهڕۆکی ههندێک له کتێبه دهرسییهکانی وڵاتهکهی که دژی بیانییهکان نووسیبوویان، سیستمی فره حیزبی له میسر ئازاد کرا و سیاسهتی پڕوپاگهندهی دیموکراسی کهوته کارهوه. بهشێک لهم ئاڵوگۆڕانهدا زۆر فهرعی و یان شێوهیهکی ڕووکهشی بووه بهڵام ههڵبژاردن له عێراق دا به سهرکهوتنی شیعهکان و کوردهکان و له فهلهستینیشدا به سهرکهوتنی حماس ئاکامێکی چاوهڕوان نهکراوی به دوادا بوو له لوبنانیش جموجوڵێکی ئاشتیانهی خهڵکی که چهند دهههیه که دهسڵاتی سوریه به سهریانهوهیه و به دهرکردنی سوریه له لوبنان کۆتایی پێ هات. مهبهستی دهست تێوهردانی ئامریکا له عێراق چ بوو؟ پێکهێنانی رۆژههڵاتی ناوین به پێی جوگرافیای مهزههبی و نهتهوهیی دهتوانێ به دابهشکردنی عێراق دهست پێی بکا و سهرهڕای ئهوهش ئهم هێرشه دهبێته هۆی ئهوهی که ئامریکا دهست بگرێ به سهر سهرچاوه نهوتییهکانی ئهم وڵاته، پیکهێنانی پایگای نیزامی به هیز له ناوچهکهو پستیوانی له ئیسرائیل ئاسانتر دهکا. ههڵبهته بهرهنگار بوونهوه لهگهڵ ئێراندا سیاسهتێکی تری ئامریکایه. گهمارۆدانی سیاسی و نیزامی ناوچهکانی دهوروبهری ئێران به بیست و حهوت پایگای ئامریکایی له ڕێگای ئهفغانستان، پاکستان، تاجیکستان، ئۆزبهکستان، گورجستان، تورکیه و تهواوی ڕۆخی باشووری خهلیجی فارس به داگیرکردنی عێراق تهواو دهبێ. بهڵام سهرهڕای ئهم ستراتیژیی گهمارۆ دانه لایهنی چاوهڕوان نهکراو ئهمهیه که شهڕی عێراق له جیاتی ترساندنی دوژمنانی سیاسهتی ئامریکا، وهکوو سوریه و ئیران، بووهته هۆی بههیز بوونی وهزعیهتی ئهم وڵاتانه. ههنگاو نانی وڵاته یهکگرتووهکانی ئامریکا بۆ گۆڕینی رژیمهکانی عێراق و ئهفغانستان له بواری ستراتیژی به قازانجی ئێران تهواو بوو بی ئهوهی هیچ خهرج و باجێکی خستبێته سهر ئهو وڵاته. له عێراق دا، ڕۆخانی رژیمی کۆن، به بههیز کردنی وهزعی سیاسی شیعهکانی لایهنگری ئێران داشکایهوهو له کاتێکدا وڵاتانی سوننی مهزههبی وهکوو تورکیه و سعودیه له سهری دوو ڕێیاندا گیریان کردووهو به بوونی ههندێک کێشه نیسبهت به ئێران له باتی ئهوهی دژی ئێران بن، دهچنه پاڵی ئێرانهوه. سهرچاوه: ایران امروزنووسینی: جلال ایجادی، ئۆستادی زانکۆ له پاریس، جێگری شاردار و ئهندامی حیزبی سهوزهکانی فهرانسه
idjadi@free.fr
سوید، 25/2/
(2007/1/29 - 01:13) -
علی ضا افزودی
فروغ دواي جيابوونةوةي لة مثردةكةي واتة پرويز شاپور بة ذواصةت بة مةبةستي ديتني پثشانگا و كةشو هةواي فةرهةنگي شاري ذؤم، سةفةري ئيتالياي كرد. سةفةرثك لة بنةذةتدا بؤ دوور بوون لة كثشةي جيابوونةوةو هثور بوونةوةي دةرووني و هةستي خؤي و ئارام بووني مثشكي بوو. فروغ فرخزاد لة كاتي ئةم سةفةرةيدا (تير مانگي 1335)ه. ش. تةمةني بيست و دوو ساص بووة. نزيكةي پةنجا ساص لةمةوپثش. (لةو كات و ساتةدا و نةبووني ئيكاناتي سةفةر و دةست نةچوون و ئةويش بؤ ژنثكي تةنيا كة سةفةري دةرةوة بكات چةندة گران و ناخؤش و قسةو قسةلؤكي بةدوادا بووة.)... ئةو كات من بة تةنيا مامةوة. بة دةستةكانم لة سةر ماسة و لمةكان وثنةي جؤراوجؤرم دةكثشا. تاريكي شةو قورساييان خستبووة سةر سةرم و لةو تاريكاييةدا هةستم دةكرد چاوةكانم دةدرةوشنةوة. لةو دوورةوة، مانگ لة گوصي نيلوفةري سپي دةچوو كة لة نثو قوذ و ليتقاو سةوز بووبث. شةپؤلةكان لة سةر يةك دةلةرزين و ئاوازثكي نامؤ لة سينةيان دةر دةچوو لة ئاسمان زايةصةي دةكرد. لةو كاتةدا چةندة خؤمم لة دةرياوة نزيك بيني. بؤ ساتثك جوولةي نةپساوي شةپؤلةكان لة دصمدا هةست پث كرد. ئةو كاتة لة سةر لم و ماسةكان درثژ ذاكشام و لةگةص زةريا بووين بة يةك. ئةستثرةكان نزيك بوون...... ئةو شةوة لة خةونثك دةچوو كة من لة كؤتايي دا هةصدةهاتم. لة دصةوة حةزم دةكرد ببم بة يةكثك لة بةردةكاني ذؤخي زةريا و تةواوي تةمةنم لةوي بة سةر برديا. نازانم تاكوو كةي لةوث دانيشت بووم. كاتثك بؤ هوتةيلةكة گةذامةوة، سةرةذاي هيلاك بوونثكي زؤر، نةم تواني قةد بخةوم. ماوةيةك لةگةص پثنووس و وةرةقةكاندا خؤمم خةصةفاند. بةصام ئاكامثكي نةبوو. بوغز، بذث شت لة نثو حةصقم دا دةپثچا. چراكةم كوژاندةوة روومةتي خؤمم بة سةرينةكةدا فشار داو دوو بارة وةكوو منداصان دةستم كردة گرين...سةرچاوة: ماصپةذي راديؤ زةمانة، بةشي ئةدةبيات
28/1/2007(2006/12/15 - 10:12) -
نهشتهرگهرییهکی پهیوهندانی بێ وێنه له نهخۆشخانهیهکی سپانیا
دوای سی ساڵ ئالبا دهستهکانی وهرگرتهوه. ئهم نهشتهرگهرییه پهیوهندانه بێ وێنهیه له ژوورێکی نهخۆشخانهیهک له سپانیا له مانگی نۆڤامبردا ئهنجام درا. کاتێک ئالبا دوای بێ هۆشی هاتهوه سهر خۆیی ئهو بهشه نوێیانهی ئهندامی خۆی بینی وتی: ئهم دهستانه زۆر جوانن.
ئالبا که به ڕهگهز سپانیایی و تهمهنی 47 ساڵه، له تهقینهوهیهکدا له کاتی تاقی کردنهوهی کیمیایی نزیکهی سی ساڵ لهمهو بهر ههر دوو دهستهکانی له دهست دا. لهو کاتهدا هیچ چارهسهرێک نهبوو. بهڵام له نۆڤامبری ئهم ساڵدا تهکنیکی زانیاری له بواری تهندروستی گهیشتووهته ئهو پهڕی سهرکهوتنی خۆی. بی بی سی ڕایگهیاند: دوای ده کاتژمێری دوورو درێژی نهشتهرگهری له نهخۆشخانهی لا فێ له ڤالانسیای سپانیا ئالبا بووه یهکهمین ژن که دوو دهستی نوێی له ڕێگهی نهشتهرگهری پهیوهندیداندا به دهست هێنا.
هی ژنێکی مردوو بوون دهستهکانوێنهکان ئالبا به خۆشحاڵییهوه پیشان دهدهن که تازه له بێ هۆشی خهبهری بووهتهوه. یهکهم کۆمۆنتاری ئالبا ئهوه بوو که وتی ئهم دهستانه زۆر جوانن. دهستهکانی ئالبا هی ژنێک بوون که گروپی خوێنی لهگهڵ ناوبراودا یهک بوون و له ڕووداوێک گیانی خۆیی له دهستدابوو. دوکتۆرهکان به یارمهتی تهکنیکی پێشکهوتوو له بواری نهشتهرگهری توانیان ههر دوو دهستی ئهو ژنه کۆچ کردووه بدورنهوه به مهچهکهکانی ئالبا دا.
له دهستی دهستکرد(مهسنوعی) چاکتره
به پێی وتهی پێدرۆ کاڤاداس بهرپرسی نهشتهرگهرییهکه، ئالبا له ماوهی پهنج تاکوو شهش مانگی تر ههست به دهستهکانی دهکا. ناوبراو که بۆ ههواڵنێرهکانی سپانیا دهدوا وتی: ئامانج ئهوهیه که ئالبا وهکوو دهستی خۆی بهکاریان بهێنێ و واههست بکا که دهستی خۆین. سهرباری ههموو شتێک ئهمه زۆر باشتره له دهستی دهستکرد. شایانی باسه به پێی ڕاپۆرتی بی بی سی نهشتهرگهری دهست لهمهوپێش له سهر پیاوهکان ئهنجام دراوه. یهکهم جاریش له فهرانسه ئهم نهشتهرگهرییه کرا له ساڵی 2000دا.
سهرچاوه: ڕۆژنامهی سهرتاسهری سوید ئافتونبلادت
13/12/2006
(2006/10/17 - 23:10) -
بهشی سێههم و کۆتایی
چاوپۆشی کردن و له بهر چاو نهگرتنی مافی هاووڵاتی ئهم گروپه خهڵکهی ئهندامی کۆمهڵگای مهدهنی، پاک نهکردنهوهو گوێ نهدان ئه ئهم نهێنییه وهکوو ئهوهیه که ئاوهکه له سهرچاوهوه لێڵ بێ، دێر یان زوو ئهم تۆڕه نهێنییه ژێرزهویه وهکوو ئاو دزه دهکاته نێو کۆمهڵگای هاووڵاتیان و وهکوو ئاوی ڵێڵ ههموو لایهک دهگرێتهوهو بهرینتر دهبێ و مهترسی تر به دوایهوه دێ وهکوو تاوان، مرۆڤ کوژی، کوشتن و تاوان و خهتا وهکوو تۆڕێک بهرین و بهربهڵاو دهبێتهوه. له بهر ئهوهی پێویستی ژیانی مرۆڤهکانی قوربانی ئهم تۆڕه بێ ڕهحمه، وهکوو پاسکیلێک که پێیهکی بلهنگێ، دهکهونه بهر لێبوردن یان تێههڵدان. گوێ نهدان و فڕێ دانی ناتۆرهی کۆمهڵایهتی ئهگۆشهیهک، ژیانی کۆمهڵگای مهدهنی دهخاته بهر مهترسی جیددی و قهرهبونهکراو له بواری مرۆڤایهتی، کۆمهڵایهتی، میللی و جیهانیش.له جیهانی جنس دهڕۆمه دهرو ههواڵهکه لهگهڵ پیاوێکی تهمهن 45 ساڵ و کتێب فرۆش درێژه دهدهم، به بۆچونی ئهم پیاوه: هاووڵاتی کهسێکه که به مافی سیاسی، کۆمهڵایهتی و تاکهکهسی خۆیی و هاووڵاتییهکانی تریشی زانیاری پێویست و کهم تاکوتێکی ههبێ و له لێپرسینهوهی دهسڵات و چارهنووسی خۆی، به مافی خۆی بزانێ و لهگهڵ هاووڵاتیانی تری له ڕێکخراو و بنیادهکانی پێوهندیدار به چالاکی کارهکانیان هاومهبهست بن له بواری ڕێکخستن تهنانهت له بواری ژیانیشیهوه بهشداری بکاو له ڕێکخستنی یاسایی و چاودێری به شێوهیهکی باش ههڵسوکهوتیان لهگهڵ بکا چ به شێوهیهکی ڕاستهوخۆ یان غهیره ڕاستهوخۆ بیانگرێته ئهستۆ. له کۆتایدا مافی هاووڵاتی ئهوهیه له وهزیفهی دهوڵهت که بهڕێوهبهری شاردا له ڕێگهی بنیاد و ڕێکخراوهکان به ئهستۆیان گرتووه کهم بکهنهوهو خودی کردهوهی که پێی خۆی دهگرێ و هاووڵاتیانی تریش له بۆچهنی جیاوازدا، ئیداره و مودیریهتی به ئهستۆ بگرێ و مافی ههڵسوکهوتی فکری و فهرههنگی لهگهڵ ئهو تاقمهی که گێرهشوێنی دهکهن، بتوانن بۆچونی خۆیان ئازادانه و بێ سانسۆر پێشکهش بکهن.بهڵام لهم کۆمهڵگای جهنجاڵه خواستی سهرهتایی تریش ههیه. کهسانێ ههن که بۆ پارویه نان دهگهڕێن و بهشداری سیاسی و ئازادی ههڵبژاردن له پلهی چهندمه بۆ ئهمانه. له جادهی بهههشتی زهرا که تێدهپهڕی له تهنیشتی جادهکه، منداڵێکی زۆر و گوڵ بهدهست دهبینی. ههڵبهته بۆ جوانی گوڵهکان بهم لاو ئهولادا نابهن، ئهوێش له تهنیشتی جادهیهک که ترومبیلهکان به خێرایی و بی ئاگابوون لهو منداڵه بهستهزمانانه تێدهپهڕن و ههر دهم منداڵهکان ترومبیلهکان له بیر کهن مهرگ به پێسوازیانهوه دێ. مستهفا خهرجی شهش کهس دهردێنێ، مهحهمهدیش خهرجی ده کهس، برا چکۆلهکهی محهمهد لهگهڵ ئهودا گوڵ دهفرۆشێ. کۆی گشتی تهمهنی ئهم دوو برایه 17 ساڵ ناکا، چ بگا بهوهی که تهمهنیان یاسایی بێ. مستهفا دهڵێ پاش نیوهڕوان که گوڵ نافرۆشن دهڕۆن بۆ کارخانه بۆ سنوق چاک کردن. دهپرسم: به بڕوای تۆ لهم وڵاتهدا چ مافێکت ههیه؟ دهتهوێ چیت بۆ بکهن؟ دهڵێ: هیچ! جۆرێک بێ که منیش وهکوو منداڵهکانی تری ئێستا له ماڵدا بم. سهیری پێی خۆڵاویهکانی دهکهم، که سهرپاییهکی دڕاو له پێیهو تهنانهت ڕێ کردنیشی بۆی گران کردووه. ماوهیهک لهمهوبهر بیستم که یهکێک لهوانه به هۆی ڕووداوی ترومبیل گیانی خۆیی له دهست داوه. به خۆم دهڵێم دهبێ جارێکی تر ههموو ئهو م،نداڵانه ببینمهوه؟دهڕۆم بۆ لای غلامحسین رییسی، وهکیلی پله یهکی دادگسترییه بهڵکوو بۆچوونی کارناسانهی ناوبراو ئهم گرێ کوێرهیه بکاتهوهو ناوبراویش له وهڵامهکانی دا دهڵێ: مافی هاووڵاتی ئهمانه دهگرێتهوه مافی ئازادییهکانی تهکهکهسی، کۆمهڵایهتی، سیاسی، ئهو کۆمهڵه مافه که له لایهن یاساوه بۆ ههموو خهڵک دیاری کراوه و له نێوان خهڵکدا هیچ جیاوازییهکی نیه و ههمووی یهکسان پشتیوانی(حمایت) له بهرانبهر یاسادا دهکهن.(لێرهدا رییسی ئاماژه به زۆر شت دهکا که له ڕاستیدا دوورن، ههر بۆیه منیش وهریان ناگێڕمهوهو به کهڵک نایهن). ههتاوی گهرمی هاوینه دهدرهوشێ و دهسوتێنێ. دوای چاوهڕوانیهکی دوورو درێژ بۆ ئۆتوبوس، وهکوو گۆشتی قوربانی که ههڵیان واسیوه منیش وهها ههڵواسراوم به میلهی ئوتوبوسهکه و لهگهڵ ههر برێکێک خۆم دهگرمهوه که فڕێ نهدرێمه پێشهوه. پاش ئهوهی که ئیزگهکانی تری تێپهڕ دهکا گهڵاڵهی نوێی سهنهلیه فلزیهکان که لهوێ چاوهڕوانی دهکهی بۆم جوانه و لهگهڵ خۆم بیر دهکهمهوه ئهرێ ئهوهی که له دهرهوه زۆر جوانن و ئاسانیشه بۆ شۆردن یان زۆر دهمێننهوه، ئایا به گۆڕانی پلهی ههوا دهرهجهی گهرمای ئهم سهنهلییانه دهگۆڕدرێ؟ یانی لهم کاتهدا کهشهکه زۆر گهرم و تینداره سهنهلییهکانیش گڕیان گرتووه؟ هێشتا کاتی ئهوهم نهبووه که تاقی کهمهوه. لهم بیروبۆچوونهدام که له لای یهکێک له ئیزگهکان پیاوێکی تهمهن مامناوهندی سهرهنجی ڕاکێشام. له ههوهڵهوه وام دهزانی من به ههڵه دهبینم بهڵام که باش سهیرم کرد، پیاوهکه ههر دوو پێی خستووهته سهر سهنهلییه فلزییهکهوه له سهر ئهو میللهی لای سهنهلییهکهش دانیشتووه. له ههمان کاتدا ئهو ڕۆژهم دێتهوه بیر که خاتوونێک له سهر سهندهلی ئۆتوبوسهکه دانیشتووهو ههر دوو قاچی خستووهته سهر سهندهلییهکهی بهرانبهری و ڕاست ئهو پرسیاره به مێشکمدا هات، که ئهم کاره پیس کردنی سهنهلییهکهیه لهگهڵ سهنهلی ئیزگهکهش، دهسدرێژی بۆ مافی ئهو کهسه نیه که دهیهوێ له سهر ئهم سهنهلییانه دانیشێ؟ ئایا ئهگهر تهواوی مافی هاووڵاتی دهسهبهربکرێ، به ههمان شێوه ئامادهین به ئهرکی خۆمان ههستین؟ ئێمه چهنده له بواری ئهم ئهرکانه ئاگادارین؟ /.........../شهوه، کاتژمێر دهش تێپهڕ بووه، منداڵێک، له پشتی چرا سوورهکان، له نێوان ترومبیلهکان دهگهڕێ و شووشهکان پاک دهکاتهوه. موتورسوارێک له چرا سوور تێدهپهڕێ. پۆلیس لهگهڵ تهلهفونهکهی خهریکی قسه کردنه. ژنێک لهولاترهوه چاوهڕوانه، ترومبیلێک له تهنیشتی ڕادهوهستێ. ژنه به کورتی دهیبڕێتهوهو سوار دهبێ. کچۆڵهیهکی ئهسمهر که منداڵیک له کۆڵییه، لهو مهقهڵهی که به دهستییه بهڵگه دهسووتێنی و وهکوو ئهسپهنهری تیا بێ دهیگهڕێنێ بۆ ئهوهی چهند دراوێک دهر بێنێ بۆ بژیوی ژیان. ژن و پیاوێکی لاو له ترومبیلی پێشهوه شهڕیانه. چراکه سهوز دهبێ. ترومبیلهکان خێرا تێدهپهڕن. کهسێک به پێی دێ. منداڵهکه چاوهڕوانه که چراکه دوو باره سوور بێتهوه. پیاوێکی لاو له نێوان زبالهکاندا به دوای شتێک دهگهڕێ. دهرگاکه له دوای خۆت دادهخهی و دهتهوێ پشوویهک بدهی و هیلاکی دهرکهی، گوێت له دهنگی گۆرانی بێژی به نێوبانگی لوس ئهنجلسی دهبێ، ههر دهڵێی کونسرتێکی زیندویان له قاتی سهرهوه داناوه، زایهڵهی له تهواوی ماڵهکهدا دهبیسرێ.
سهرچاوه: ماڵپهڕی نامه
نووسینی: پریسا کاکایی
سوید، 17/10/06
وێبڵاگی تایبەتی حەمید ت.
